MBC 베스트극장

Tại sao 'MBC Best Theater' lại quan trọng đến thế? Câu trả lời nằm ở định dạng 'Anthology' (Tuyển tập). Mỗi tuần là một câu chuyện độc lập, một đạo diễn khác nhau, một kịch bản mới tinh. Điều này giải phóng các nhà làm phim khỏi gông cùm của tỷ suất người xem (ratings) kéo dài hàng chục tập. Ở đây, một câu chuyện có thể kết thúc trong đau đớn, có thể lửng lơ giữa hư và thực, hoặc có thể chỉ là một cuộc đối thoại kéo dài 60 phút trong một căn phòng hẹp. Trong giai đoạn thập niên 90, khi truyền hình Hàn Quốc vẫn còn loay hoay với những mô-típ tình yêu tay ba hay trả thù gia tộc, 'Best Theater' đã dám chạm tới những chủ đề cấm kỵ: sự ghẻ lạnh trong gia đình, bóng ma của quá khứ chiến tranh, những ẩn ức tình dục, và sự cô độc của con người trong đô thị hiện đại. Nó giống như một tập hợp những truyện ngắn của Raymond Carver được chuyển thể lên màn ảnh – súc tích, sắc lạnh và ám ảnh. Đối với một nhà phê bình, tôi nhìn thấy ở đó sự dũng cảm của các biên kịch khi họ không cố gắng 'chiều chuộng' khán giả. Họ bắt khán giả phải soi gương vào chính những phần tối tăm nhất trong tâm hồn mình. Chính sự tự do về cấu trúc này đã cho phép các đạo diễn thực hiện những cú máy (shots) đầy tính thử nghiệm, những bảng màu (color palette) u tối và một nhịp điệu (pacing) tiệm cận với điện ảnh tác giả (Auteur Cinema).

Hãy nhìn vào danh sách những người từng 'tập sự' tại MBC Best Theater, bạn sẽ phải rùng mình vì tầm vóc của họ. Bong Joon-ho, người đứng sau 'Parasite', đã từng mài giũa kỹ năng kể chuyện châm biếm xã hội của mình tại đây. Hay Park Chan-wook, trước khi tạo ra bộ ba báo thù (Vengeance Trilogy), cũng đã thẩm thấu tư duy hình ảnh từ những không gian chật hẹp của truyền hình. 'Best Theater' giống như một khóa đào tạo thạc sĩ thực chiến. Các đạo diễn trẻ được cấp một ngân sách vừa đủ, một khung giờ phát sóng và một quyền tự quyết gần như tuyệt đối. Họ không bị áp lực phải mời những ngôi sao hạng A vốn ngốn hết chi phí sản xuất. Thay vào đó, họ tập trung vào 'Mise-en-scène' (dàn cảnh). Tôi từng phân tích tập phim 'The Last Waltz' hay 'Cold Blood', và kinh ngạc trước cách họ sử dụng ánh sáng để kể chuyện – điều mà các bộ phim truyền hình dài tập thời đó thường bỏ qua để ưu tiên ánh sáng phẳng (flat lighting) dễ xem. Đây là nơi mà ngôn ngữ điện ảnh Hàn Quốc được 'thanh lọc' và 'tái cấu trúc'. Nếu không có sự rèn luyện khắc nghiệt và đầy tính sáng tạo của 'Best Theater', chúng ta sẽ không bao giờ có một thế hệ đạo diễn đủ nội lực để đưa điện ảnh Hàn bước ra thế giới với một bản sắc không thể trộn lẫn.

Một trong những đặc điểm nhận dạng của 'MBC Best Theater' chính là tính hiện thực xã hội (Social Realism). Trong khi các bộ phim truyền hình khác cố gắng tô hồng cuộc sống với những dinh thự xa hoa, 'Best Theater' lại đưa ống kính vào những con hẻm nhỏ của Seoul, những căn phòng 'Gosiwon' chật hẹp, hay những miền quê đang héo úa vì sự đô thị hóa. Nội dung của series này thường xoáy sâu vào 'nỗi đau của sự tồn tại'. Đó là câu chuyện về một người đàn ông trung niên mất việc tìm cách che giấu gia đình, hay một người phụ nữ trẻ khao khát thoát khỏi định kiến giới tính khắc nghiệt. Nhưng cái hay của nó là không bao giờ rơi vào vũng lầy của sự bi lụy rẻ tiền (Melodrama). Nó duy trì một khoảng cách quan sát lạnh lùng nhưng đầy trắc ẩn. Dưới góc độ nghiên cứu, tôi gọi đây là 'Thẩm mỹ của sự thật'. Những kịch bản của 'Best Theater' thường có những đoạn kết mở (open ending), để lại cho người xem một khoảng trống mênh mông để suy ngẫm. Nó không cung cấp giải pháp, nó chỉ đặt ra câu hỏi. Và chính những câu hỏi đó đã nuôi dưỡng trí tuệ của một thế hệ khán giả Hàn Quốc, biến họ thành những người xem có thẩm mỹ cao và đòi hỏi khắt khe hơn đối với nghệ thuật.

Vào năm 2007, 'MBC Best Theater' chính thức khép lại hành trình của mình (dù có một số nỗ lực hồi sinh ngắn ngủi sau đó). Lý do rất thực tế: thương mại hóa. Truyền hình bước vào kỷ nguyên của những hợp đồng quảng cáo khổng lồ, nơi mà một tập phim lẻ khó lòng thu hút được dòng tiền bền vững như những series dài hơi với các ngôi sao thần tượng. Sự biến mất của 'Best Theater' để lại một khoảng trống không thể bù đắp. Chúng ta đang sống trong thời đại của các thuật toán, nơi nội dung được sản xuất dựa trên dữ liệu người dùng. Mọi thứ đều bóng bẩy, nhanh chóng và dễ tiêu hóa. Nhưng cái giá phải trả là sự thiếu vắng của những tiếng nói độc bản, những sự 'thô ráp' đầy nghệ thuật. Nhìn lại 'Best Theater', tôi thấy một thời đại mà nghệ thuật còn được đặt trên lợi nhuận, nơi người ta sẵn sàng mạo hiểm cả một khung giờ vàng chỉ để kể một câu chuyện về một tâm hồn tan vỡ. Đó là lý do tại sao, dù đã nhiều thập kỷ trôi qua, những tập phim cũ của 'Best Theater' vẫn được các sinh viên điện ảnh tìm xem như một bộ sách giáo khoa về cách làm phim tối giản nhưng hiệu quả tối đa.