Lửa Phật

Điểm đặc sắc và cũng là điểm gây tranh cãi nhất của 'Lửa Phật' chính là bối cảnh không xác định (u-chronia). Dustin Nguyễn đã tạo ra một làng Cát không nằm trên bất kỳ bản đồ lịch sử nào. Ở đó, chúng ta thấy những gã giang hồ cưỡi mô tô phân khối lớn nhưng mặc đồ như các hiệp khách thời xưa, những quán rượu kiểu 'saloon' nhưng phục vụ rượu đế. Sự pha trộn này gợi nhắc mạnh mẽ đến phong cách của Akira Kurosawa hay Sergio Leone, nơi những giá trị đạo đức được đặt vào một môi trường vô luật lệ. Về mặt lý thuyết, đây là một sự sáng tạo đột phá. Nó giải phóng bộ phim khỏi những ràng buộc về tính chính xác lịch sử vốn thường làm khó các nhà làm phim cổ trang Việt Nam. Tuy nhiên, sự hỗn lai này lại thiếu đi một 'chất keo' logic để kết nối. Tại sao họ dùng mô tô nhưng lại chiến đấu bằng đao kiếm một cách thô sơ? Tại sao công nghệ có vẻ tiên tiến nhưng đời sống dân cư lại lạc hậu đến mức bần cùng? Khi thế giới quan không được xây dựng vững chắc bằng các quy tắc nội tại (world-building), khán giả dễ dàng cảm thấy sự khiên cưỡng, khiến trải nghiệm xem phim bị đứt gãy bởi những câu hỏi logic không đáng có.

Trung tâm của câu chuyện là sự đối lập giữa Đạo (Dustin Nguyễn) và Hiền (Thái Hòa). Đạo là hiện thân của quá khứ đầy máu và lửa, một chiến binh mang gánh nặng tội lỗi đang đi tìm sự thanh thản trong triết lý Phật giáo – nhưng trớ trêu thay, anh lại chỉ có thể giải quyết vấn đề bằng bạo lực. Trong khi đó, Hiền là biểu tượng của sự thuần khiết, một người thợ làm bánh bình thường đại diện cho ước vọng hòa bình của dân đen. Mối quan hệ giữa họ, cùng với sự xuất hiện của Ánh (Ngô Thanh Vân), tạo nên một tam giác tình cảm và lý tưởng phức tạp. Tuy nhiên, kịch bản đã quá sa đà vào việc xây dựng hình tượng 'cool ngầu' cho Đạo mà quên mất việc đào sâu vào nội tâm chuyển biến của anh. Những khoảng lặng suy tư của Đạo thường kéo dài quá mức cần thiết, mang tính trình diễn hơn là bộc lộ tâm lý. Sự xuất hiện của các cao nhân và quá khứ của Đạo được hé lộ một cách nhỏ giọt, nhưng đáng tiếc thay, những nút thắt ấy lại không đủ sức nặng để tạo nên một cú nổ về cảm xúc ở hồi kết. 'Lửa Phật' vì thế giống như một dòng sông lặng lẽ chảy, nhưng lại thiếu những ghềnh thác để thử thách lòng kiên nhẫn của người xem.

Nếu phải tìm một lý do để 'Lửa Phật' vẫn giữ được vị thế trong lịch sử điện ảnh Việt, đó chắc chắn là võ thuật. Dưới sự chỉ đạo của Dustin Nguyễn và các chuyên gia, các màn giao đấu trong phim đạt đến độ chín muồi về mặt kỹ thuật lẫn thẩm mỹ. Không còn là những cú đấm hời hợt hay sự lạm dụng dây cáp một cách lộ liễu, hành động trong phim mang tính thực dụng, mạnh mẽ và đầy uy lực. Trận quyết đấu giữa Đạo và Long (Roger Yuan) là một ví dụ điển hình của việc sử dụng không gian và nhịp điệu. Ánh sáng được tính toán kỹ lưỡng để tôn vinh từng thớ cơ, từng đường kiếm. Ở đây, 'lửa' không chỉ là tên phim, mà nó hiện hữu trong nhiệt lượng của các pha va chạm. Đáng tiếc là, những phân cảnh hành động đỉnh cao này đôi khi lại bị lạc lõng giữa một mạch phim chậm chạp và những đoạn thoại triết lý sáo rỗng. Phim giống như một võ sĩ có kỹ năng thượng thừa nhưng lại không biết mình đang chiến đấu vì mục đích gì thực sự to lớn hơn là sự sinh tồn cá nhân.

Cái tên 'Lửa Phật' gợi mở về một sự mâu thuẫn triết học sâu sắc: Sự hủy diệt (Lửa) và Sự từ bi (Phật). Tuy nhiên, bộ phim chưa bao giờ thực sự chạm đến cốt lõi của chủ đề này. Các yếu tố tôn giáo và tâm linh chỉ dừng lại ở mức độ trang trí (motif). Những câu thoại về nhân quả, về sự buông bỏ được thốt ra từ các nhân vật một cách khá giáo điều, thiếu đi sự chiêm nghiệm thực tế. Thêm vào đó, nhịp phim (pacing) là một vấn đề nghiêm trọng. Có những phân đoạn kéo dài lê thê chỉ để mô tả sự im lặng của nhân vật, trong khi những tình tiết quan trọng thúc đẩy cốt truyện lại được xử lý quá nhanh hoặc thiếu giải thích thỏa đáng. Nhân vật phản diện của Roger Yuan, dù có ngoại hình ấn tượng, nhưng động cơ lại khá một chiều và cũ kỹ theo mô-típ 'trả thù/chiếm hữu' điển hình của dòng phim hạng B. Điều này khiến cho cuộc đối đầu cuối cùng dù mãn nhãn về thị giác nhưng lại trống rỗng về ý nghĩa truyền tải.

Dù có nhiều khiếm khuyết, không thể phủ nhận 'Lửa Phật' là một cột mốc quan trọng. Nó cho thấy những nhà làm phim Việt hoàn toàn có khả năng làm chủ công nghệ và hình ảnh không thua kém gì các quốc gia trong khu vực. Nó mở đường cho tư duy làm phim 'high-concept', dám mơ những giấc mơ lớn hơn là những câu chuyện quẩn quanh nơi xóm trọ hay tình yêu đô thị. Thất bại của 'Lửa Phật' về mặt phê bình chính thống thời điểm đó thực chất là một sự phản kháng của công chúng trước một thực đơn quá lạ lẫm và chưa được chế biến khéo léo. Nhưng từ cái tro tàn của ngọn lửa này, chúng ta thấy sự trỗi dậy của những tác phẩm hành động chỉn chu hơn sau này như 'Hai Phượng' hay 'Thanh Sói'. Dustin Nguyễn đã cháy hết mình với tư cách một 'Đạo' trong điện ảnh, dám đối đầu với định kiến để để lại một tác phẩm mà dù người ta có thể chê, nhưng không thể ngó lơ.