Kẻ Cắp Giấc Mơ

Nolan luôn bị ám ảnh bởi thời gian, nhưng trong Inception, ông còn ám ảnh bởi không gian và cách nó định hình tư duy. Bộ phim được xây dựng như một 'Ziggurat' ngược – một tháp tầng đi sâu xuống lòng đất thay vì vươn lên trời cao. Mỗi tầng giấc mơ là một thực tại giả lập với những quy luật vật lý và tốc độ thời gian riêng biệt. Sự tài tình của Nolan nằm ở cách ông duy trì tính mạch lạc trong một cấu trúc đa tuyến vô cùng phức tạp. Chúng ta có tầng 1 (mưa rơi ở thành phố), tầng 2 (khách sạn không trọng lực), tầng 3 (pháo đài tuyết) và tầng 4 (Limbo - thực tại hoang mạc). Việc sử dụng khái niệm 'Kiến trúc sư' (Architect) trong phim không chỉ là một nghề nghiệp; đó là một ẩn dụ cho chính đạo diễn. Ariadne – tên của người dẫn đường trong thần thoại Hy Lạp giúp Theseus thoát khỏi mê cung Minotaur – chính là người thiết kế những mê cung này để ngăn chặn 'tiểu đội' của Cobb bị lạc lối. Nolan đã sử dụng kỹ thuật dựng phim song song (cross-cutting) đạt đến trình độ thượng thừa, khiến khán giả cảm nhận được sự hồi hộp tăng tiến khi các sự kiện ở bốn tầng diễn ra đồng thời nhưng với vận tốc khác nhau. Đây là một cuộc tấn công trực diện vào nhận thức về thời gian của người xem, buộc họ phải vận động tư duy liên tục để không bị rơi vào trạng thái 'Limbo' của sự khó hiểu.

Câu hỏi trung tâm của bộ phim không phải là 'Làm thế nào để lấy thông tin?', mà là 'Làm thế nào để cấy ghép một ý tưởng?'. Inception – sự khởi đầu, sự cấy ghép – là một hành động mang tính xâm lược tinh thần cao độ. Nolan ví ý tưởng như một loại virus: nó kiên cường, dễ lây lan và có khả năng định nghĩa lại toàn bộ cuộc đời một con người. Nhân vật Fischer (Cillian Murphy đóng) không chỉ là một mục tiêu; anh ta là một nạn nhân của bi kịch gia đình mà Cobb và đồng bọn khai thác để thực hiện mục đích kinh tế cho Saito. Điều này đặt ra một câu hỏi đạo đức nhức nhối: Liệu việc thay đổi tư duy của một người để phục vụ lợi ích chính trị/kinh tế có thể được coi là 'cứu rỗi' nếu nó mang lại cho họ sự thanh thản giả tạo? Fischer tìm thấy sự hòa giải với người cha quá cố trong giấc mơ, nhưng đó là một sự hòa giải được dàn dựng. Đây chính là điểm sắc sảo trong kịch bản của Nolan: ông không tô hồng hành động của Cobb. Cobb là một kẻ tội phạm, một kẻ thao túng thực tại, và những hệ lụy mà anh ta gánh chịu – sự ra đi của Mal – chính là cái giá cắt cổ cho việc chơi đùa với các quy luật tự nhiên.

Mal (Marion Cotillard) không phải là một con người thực thụ trong phần lớn bộ phim; cô là một 'hình chiếu' (projection) của Cobb. Cô đại diện cho tất cả những gì tăm tối nhất, yếu đuối nhất và đầy tội lỗi nhất trong tâm trí anh. Sự hiện diện của Mal giống như một lỗi hệ thống (glitch) trong các vụ trộm giấc mơ. Cứ mỗi khi Cobb cố gắng tiến về phía trước, Mal lại xuất hiện để phá hủy nó. Trong phân tâm học, Mal có thể được coi là phần 'Id' (Bản năng) không thể kiểm soát, liên tục đòi hỏi Cobb phải quay về với 'thực tại giấc mơ' mà họ đã cùng xây dựng suốt 50 năm ở Limbo. Bi kịch của Mal là bi kịch của một người không còn tin vào thực tại, và bi kịch của Cobb là việc anh đã gián tiếp 'cấy' ý tưởng tự sát vào đầu vợ mình. Nolan đã lồng ghép một câu chuyện tình yêu u tối và đầy ám ảnh vào giữa một bộ phim hành động nghẹt thở, tạo nên một chiều sâu cảm xúc hiếm thấy. Mal không chỉ là chướng ngại vật; cô là lời nhắc nhở rằng: nếu bạn nhìn vào vực thẳm quá lâu, vực thẳm sẽ nhìn lại bạn.

Cuộc tranh luận lớn nhất lịch sử điện ảnh thập niên 2010 chính là: Con quay có đổ hay không? Tuy nhiên, dưới góc nhìn của một nhà phê bình, câu hỏi đó hoàn toàn vô nghĩa. Điều quan trọng không phải là con quay có đổ hay không, mà là việc Cobb đã quay lưng đi. Anh không còn quan tâm đến 'Totem' (vật định danh) của mình nữa. Anh chọn chấp nhận thực tại trước mắt mình, nơi có những đứa con, bất kể đó là giấc mơ hay đời thực. Nolan đang chơi đùa với triết học về chủ nghĩa hiện thực. Nếu một giấc mơ đủ chân thực và mang lại hạnh phúc tối thượng, liệu nó có giá trị thấp hơn một thực tại khắc nghiệt và cô độc? Bằng cách để khung hình cắt đen ngay khi con quay bắt đầu loạng choạng, Nolan đã trao quyền định đoạt cho khán giả. Ông khẳng định rằng: Thực tại là thứ mà chúng ta lựa chọn để tin vào. Đây là một tuyên ngôn táo bạo, phá vỡ cấu trúc logic khô khan của bộ phim để chạm đến bản ngã của con người.