비정상회담

Ngay từ cái tên 'Non-Summit' hay 'Bi-jeongsang Hoedam' (Hội nghị bất thường), JTBC đã đặt ra một nghịch lý đầy mỉa mai. Trong tiếng Hàn, 'Bi-jeongsang' vừa có nghĩa là không bình thường, vừa có nghĩa là không phải các nguyên thủ (Summit). Bằng cách đặt những người đàn ông ngoại quốc vào vị thế của những nhà ngoại giao, chương trình đã thực hiện một cú 'chiếm hữu biểu tượng'. Họ không thảo luận về chính trị thượng tầng bằng những văn bản khô khan, họ thảo luận về hôn nhân, sự nghiệp, nỗi cô đơn và cả những định kiến sắc tộc bằng sự trải nghiệm cá nhân. Sự 'bất thường' ở đây chính là sự phá vỡ khuôn mẫu: người ngoại quốc không còn là những vị khách du lịch cưỡi ngựa xem hoa, mà là những thực thể tham gia trực tiếp vào việc kiến tạo diễn ngôn xã hội. Đây là một bước tiến dài trong việc giải cấu trúc sự bài ngoại (xenophobia) vốn tồn tại thâm căn cố đế trong một xã hội thuần nhất như Hàn Quốc.

Về mặt dàn dựng, 'Non-Summit' mượn cấu trúc của một nghị viện thu nhỏ nhưng lại vận hành theo cơ chế của một diễn đàn triết học (Symposium). Chiếc bàn tròn không có điểm đầu và điểm cuối, về lý thuyết là một biểu tượng của sự bình đẳng. Tuy nhiên, sự điều phối của bộ ba MC (Jun Hyun-moo, Sung Si-kyung, Yoo Se-yoon) lại đóng vai trò như những 'người gác cổng' văn hóa. Họ cân bằng giữa tính hàn lâm và tính đại chúng, giữa sự sắc sảo của trí tuệ và sự hài hước của giải trí. Mỗi tập phim là một cuộc hành trình đi từ những bề nổi của văn hóa (ẩm thực, lễ hội) đến những tầng sâu của ý thức hệ (chủ nghĩa nữ quyền, án tử hình, quyền động vật). Điều khiến 'Non-Summit' trở nên lỗi lạc chính là nó cho phép sự bất đồng tồn tại. Khán giả không xem để tìm ra ai đúng, mà xem để thấy sự đa dạng của chân lý.

Điểm gây kinh ngạc nhất của chương trình chính là trình độ tiếng Hàn thượng thừa của các thành viên (G-members). Nhưng hãy nhìn xa hơn khả năng phát âm; hãy nhìn vào cách họ tư duy bằng ngoại ngữ. Khi Tyler Rasch (Mỹ) tranh luận về tính chính danh của quyền lực, hay khi Alberto Mondi (Ý) phân tích về chủ nghĩa lãng mạn, họ không chỉ đang dịch suy nghĩ của mình sang tiếng Hàn. Họ đang thực hiện một sự 'lai ghép văn hóa'. Ngôn ngữ lúc này không còn là rào cản, mà là một không gian trung gian (liminal space) nơi các nền văn hóa giao thoa. Việc thấy một người Đức và một người Pháp tranh luận về lịch sử châu Âu bằng tiếng Hàn trên một kênh truyền hình Seoul là một minh chứng rực rỡ cho sự toàn cầu hóa phẳng lặng nhưng cũng đầy gai góc.

Mặc dù là truyền hình thực tế với những định hướng biên tập nhất định, 'Non-Summit' vẫn giữ được sự chân thực (authenticity) hiếm có. Mỗi thành viên đại diện cho một quốc gia, nhưng họ thường xuyên rơi vào tình trạng tiến thoái lưỡng nan: Phải chăng họ đang đại diện cho cả một dân tộc, hay chỉ đang nói lên tiếng nói cá nhân? Sự mâu thuẫn này tạo ra một sức hút điện ảnh. Những khoảnh khắc im lặng, những cái nhíu mày khi nghe về một quan điểm trái ngược, hay những giọt nước mắt khi nhắc về quê hương – đó là những thước phim đắt giá nhất. Nó cho thấy rằng, đằng sau những nhãn mác quốc tịch, chúng ta đều là những con người đang loay hoay tìm kiếm sự thấu hiểu.

Sau nhiều năm phát sóng, 'Non-Summit' đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của nó. Nó đã mở toang cánh cửa tâm hồn của người dân Hàn Quốc đối với thế giới bên ngoài. Tuy nhiên, khi xã hội ngày càng trở nên đa văn hóa và internet xóa nhòa mọi khoảng cách, sự tò mò về 'người ngoại quốc nói tiếng Hàn' dần bão hòa. Tuy nhiên, giá trị editorial của nó vẫn còn nguyên vẹn: Đó là một tài liệu nhân học quý giá về cách con người đối thoại trong thời đại hậu hiện đại. Nó dạy chúng ta rằng: Để hiểu một nền văn hóa, đừng chỉ nhìn vào những đền đài, hãy lắng nghe những người bước ra từ đó tranh luận trên một chiếc bàn tròn.