Cuộc Đời Forrest Gump

Trong văn học và điện ảnh, hình tượng 'Holy Fool' (Gã khờ thánh thiện) luôn có một sức hút mãnh liệt. Forrest Gump là hiện thân hoàn hảo nhất của nguyên mẫu này trong điện ảnh hiện đại. Với trí tuệ hạn chế, Forrest bị tước đi khả năng suy tính, mưu mô và cả sự phán xét – những thứ vốn dĩ làm vẩn đục tâm hồn con người trưởng thành. Sự 'thiểu năng' của Forrest, qua góc nhìn của Robert Zemeckis, lại trở thành một loại siêu năng lực. Vì không hiểu về sự phức tạp của chính trị, anh đối mặt với các đời Tổng thống bằng sự chân thành ngô nghê. Vì không hiểu về sự tàn khốc của chiến tranh, anh lao vào làn đạn để cứu đồng đội như một bản năng sinh tồn cho giống loài chứ không phải vì lý tưởng cao siêu. Forrest sống trong một trạng thái 'thiền định' vĩnh cửu: anh chỉ làm những gì cần làm, yêu những người cần yêu và chạy khi cần chạy. Sự thành công của Forrest – từ một ngôi sao bóng bầu dục, anh hùng chiến tranh đến triệu phú ngành tôm – là một cái tát trực diện vào chủ nghĩa thực dụng. Nó đặt ra câu hỏi: Liệu chúng ta thất bại vì chúng ta không đủ thông minh, hay vì chúng ta quá thông minh đến mức tự làm rối rắm cuộc đời mình?

Nếu Forrest đại diện cho sự tĩnh tại và bảo thủ (theo nghĩa tốt đẹp nhất là giữ gìn những giá trị cốt lõi), thì Jenny lại là hiện thân của một nước Mỹ nổi loạn, đầy thương tổn và lạc lối. Mối quan hệ giữa họ không chỉ là tình yêu; đó là sự đối chiếu giữa hai lộ trình cuộc đời khởi phát từ cùng một điểm xuất phát đau thương. Cả hai đều bị lạm dụng hoặc bỏ rơi, nhưng trong khi Forrest bám trụ vào những lời dạy của mẹ ('Đời là một hộp kẹo chocolate'), thì Jenny lại cố gắng chạy trốn khỏi chính mình thông qua các phong trào phản chiến, văn hóa hippie và ma túy. Jenny chính là nhân vật bi kịch nhất phim, một người luôn tìm kiếm sự tự do nhưng lại bị giam cầm bởi những bóng ma quá khứ. Sự hiện diện của Jenny trong cuộc đời Forrest giống như một chiếc kim chỉ nam đau đớn; cô là người duy nhất dạy anh cách chạy, và cũng là người duy nhất khiến anh phải dừng lại để chờ đợi. Sự ra đi của Jenny ở cuối phim không chỉ là một kết thúc buồn, mà là sự thanh thản cho một tâm hồn đã quá mệt mỏi sau khi đi hết những cung đường tăm tối nhất của xã hội Mỹ.

Về mặt kỹ thuật, 'Forrest Gump' là một cột mốc chói lọi của Industrial Light & Magic (ILM). Việc lồng ghép Tom Hanks vào các thước phim tư liệu lịch sử để bắt tay với JFK, Lyndon B. Johnson hay trò chuyện cùng John Lennon không chỉ là một màn trình diễn kỹ xảo đơn thuần. Đó là một tuyên ngôn nghệ thuật về tính chất 'tương đối' của lịch sử. Zemeckis đã sử dụng kỹ xảo để xóa nhòa ranh giới giữa thực và ảo, biến Forrest trở thành một 'Zelig' của thời đại mới. Cách Forrest vô tình gây ra vụ Watergate hay gợi cảm hứng cho bài hát 'Imagine' là những chi tiết trào phúng sâu cay. Nó ám chỉ rằng lịch sử đôi khi được định đoạt bởi những khoảnh khắc tình cờ nhất, bởi những con người ít ai ngờ tới nhất. Việc xử lý hình ảnh chuyển động, sự khớp nối về ánh sáng và khẩu hình của các nhân vật lịch sử trong phim vào năm 1994 là một bước tiến vượt bậc, đặt nền móng cho cách chúng ta thao túng hình ảnh trong điện ảnh kỹ thuật số ngày nay.

Nhân vật Trung úy Dan Taylor là một mảnh ghép quan trọng để hoàn thiện bức tranh về nhân sinh trong phim. Nếu Forrest là sự chấp nhận định mệnh, thì Dan là sự kháng cự định mệnh. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống tử trận vì tổ quốc, Dan coi việc chết trên chiến trường là vinh quang duy nhất. Khi được Forrest cứu sống nhưng mất đi đôi chân, Dan rơi vào hố sâu của sự phẫn nộ và mất niềm tin vào Chúa. Cuộc hành trình của Dan từ một kẻ nghiện rượu bệ rạc đến khi tìm thấy sự bình yên trên con tàu đánh tôm Bubba Gump là một trong những cung bậc cảm xúc mạnh mẽ nhất. Khoảnh khắc Dan nhảy xuống biển, bơi lội với đôi chân giả và 'làm hòa với Chúa' giữa cơn bão chính là đỉnh điểm của sự giải thoát. Forrest không dùng lý lẽ để thuyết phục Dan; anh dùng sự hiện diện kiên định và lòng trung thành vô điều kiện. Dan chính là minh chứng cho việc ngay cả những tâm hồn tan vỡ nhất cũng có thể được hàn gắn nếu họ tìm thấy một mục đích để sống, thay vì một lý do để chết.

Hành động 'chạy' xuyên suốt bộ phim mang tính biểu tượng đa tầng. Ban đầu, chạy là để thoát khỏi những kẻ bắt nạt (Run, Forrest, run!). Sau đó, chạy là để cứu mạng đồng đội ở Việt Nam. Và cuối cùng, cuộc chạy bộ xuyên Mỹ kéo dài hơn 3 năm của Forrest là một hành động triết học thuần túy. Forrest chạy không vì một mục đích chính trị, không vì môi trường, cũng chẳng vì danh tiếng. Anh chạy vì anh 'thích thế'. Trong một xã hội luôn đòi hỏi mọi hành động phải có mục đích và lợi nhuận, việc Forrest cứ thế chạy đã khiến đám đông tự suy diễn ra những ý nghĩa vĩ đại cho anh. Đây là một sự châm biếm sâu sắc về tâm lý đám đông và khát vọng tìm kiếm thủ lĩnh của con người. Chặng đường chạy bộ của Forrest cũng là lúc anh gạt bỏ mọi gánh nặng tâm hồn, biến nỗi đau mất mát thành động năng để tiến về phía trước. Robert Zemeckis đã điều phối nhịp điệu phim cực tốt, biến những bước chạy của Forrest thành nhịp đập của chính bộ phim: bền bỉ, không mệt mỏi và tràn đầy sức sống.

Sau ba thập kỷ, 'Forrest Gump' vẫn giữ nguyên giá trị vì nó chạm đến bản chất của hạnh phúc. Giữa một thế giới đầy rẫy những 'thông minh' đầy toan tính, Forrest nhắc nhở chúng ta về giá trị của sự tử tế đơn thuần. Bộ phim không tô hồng cuộc sống – nó đầy rẫy cái chết, sự phản bội, bệnh tật và chiến tranh – nhưng nó chọn cách nhìn nhận những điều đó bằng sự can đảm thầm lặng. Âm nhạc của Alan Silvestri với những giai điệu piano trong trẻo đã góp phần vĩnh cửu hóa cảm xúc của phim. 'Forrest Gump' không chỉ là một bộ phim để xem, đó là một trải nghiệm để chiêm nghiệm lại cách chúng ta đối xử với cuộc đời mình. Liệu chúng ta đang cố gắng điều khiển chiếc lông chim theo ý mình, hay chúng ta đủ bao dung để nương theo làn gió của số phận?