Người Đẹp và Thủy Quái

Trong thế giới của Del Toro, nước là một thực thể sống. Ngay từ những khung hình đầu tiên, căn phòng của Elisa ngập trong nước, đồ đạc lơ lửng như trong một giấc mơ tiền sử. Nước đại diện cho sự kết nối, sự vô hình và khả năng thích nghi tuyệt đối. 'Nước không có hình dạng, nó lấy hình dạng của vật chứa' - tiêu đề phim đã nói lên tất cả. Elisa (Sally Hawkins), một cô gái câm làm nghề dọn dẹp tại viện nghiên cứu chính phủ, sống một cuộc đời lặp đi lặp lại như một cỗ máy: thức dậy, luộc trứng, thủ dâm trong bồn tắm, và đi làm. Sự im lặng của cô không phải là khiếm khuyết, mà là một không gian trống chờ được lấp đầy. Khi cô gặp sinh vật thủy quái (Doug Jones), họ kết nối không phải bằng ngôn ngữ, mà bằng sự thấu cảm của những thực thể không tiếng nói. Del Toro đã cực kỳ sắc sảo khi sử dụng tông màu xanh teal (xanh mòng két) bao trùm toàn bộ phim. Màu xanh này vừa gợi sự lạnh lẽo của phòng thí nghiệm, vừa gợi sự huyền bí của đại dương, tạo nên một bầu không khí nghẹt thở nhưng cũng đầy tính lãng mạn hư ảo. Nước ở đây còn mang ý nghĩa thanh tẩy; nó gột rửa những định kiến và rào cản xã hội để chỉ còn lại hai linh hồn trần trụi đối diện với nhau.

Một trong những điểm làm nên sức nặng trí tuệ của 'The Shape of Water' chính là cách Del Toro xây dựng dàn nhân vật phụ. Elisa không đơn độc; cô có Zelda (Octavia Spencer) - một phụ nữ da màu luôn bị chồng lấn át, và Giles (Richard Jenkins) - một họa sĩ già cô độc, người mang trong mình nỗi đau của một kẻ đồng tính bị gạt ra khỏi xã hội những năm 60. Họ là 'The Others' (Những kẻ khác biệt). Đối trọng với họ là Richard Strickland (Michael Shannon), hiện thân của sự nam tính độc hại và ảo tưởng về sự hoàn hảo của Giấc mơ Mỹ. Strickland tôn thờ quyền lực, trật tự và sự sạch sẽ giả tạo. Hắn coi thủy quái là một 'vật thí nghiệm', một sinh vật hạ đẳng cần được thuần hóa bằng roi điện. Michael Shannon đã thể hiện một vai phản diện xuất sắc đến mức rùng mình: một kẻ ăn kẹo cứng, lái xe Cadillac đời mới nhưng bên trong đang thối rữa với những ngón tay bị hoại tử. Qua cuộc đối đầu này, Del Toro đặt ra một câu hỏi sắc lẹm: Ai mới thực sự là quái vật? Kẻ có hình hài dị biệt nhưng biết yêu thương, hay kẻ có diện mạo con người nhưng tâm hồn đầy rẫy sự tàn bạo và kỳ thị? Cuộc chiến trong phim không chỉ là cứu một sinh vật, mà là cuộc nổi dậy của những linh hồn bị áp bức chống lại hệ thống cầm quyền vô cảm.

Viết về 'The Shape of Water' mà không nhắc đến diễn xuất của Sally Hawkins là một thiếu sót chí mạng. Cô không cần một lời thoại nào để truyền tải sự khao khát, nỗi đau và lòng dũng cảm. Ánh mắt của Hawkins khi nhìn thủy quái chứa đựng sự sùng bái lẫn đồng điệu. Cô không nhìn thấy một con quái vật; cô nhìn thấy chính mình trong một hình hài khác. Khả năng biểu cảm khuôn mặt và ngôn ngữ cơ thể của cô biến bộ phim thành một bản nhạc giao hưởng không lời. Bên cạnh đó, Doug Jones – người thường xuyên sắm vai các sinh vật kỳ quái cho Del Toro – đã mang lại cho thủy quái một sự uy nghiêm của một vị thần phương xa bị giam cầm. Từng cử động tay, cách nghiêng đầu hay tiếng gầm gừ đều toát lên vẻ hoang dã nhưng đầy tình cảm. Sự kết nối giữa họ được đẩy lên cao trào trong phân cảnh tưởng tượng đen trắng, nơi Elisa hát và nhảy múa như một ngôi sao nhạc kịch cổ điển. Đó là khoảnh khắc điện ảnh thuần túy nhất: khi hiện thực quá tàn khốc, nghệ thuật và tình yêu sẽ tạo ra một thiên đường riêng biệt. Nhịp phim được kiểm soát chặt chẽ bởi Alexandre Desplat với những giai điệu huýt sáo và tiếng accordion, tạo nên một cảm giác vừa cổ điển, vừa đương đại, dẫn dắt người xem đi từ sự tò mò đến sự xúc động vỡ òa.

Dù lấy bối cảnh năm 1962, 'The Shape of Water' mang đậm hơi thở của thời đại chúng ta. Nỗi sợ hãi 'người lạ' (xenophobia), sự kỳ thị chủng tộc và xu hướng tính dục, cùng sự ám ảnh về an ninh quốc gia là những chủ đề vẫn còn nóng hổi. Việc đặt câu chuyện vào thời kỳ Chiến tranh Lạnh cho phép Del Toro phê phán sự mù quáng của chủ nghĩa dân tộc cực đoan. Cả Mỹ và Liên Xô trong phim đều không quan tâm đến sự kỳ diệu của sinh vật này; họ chỉ muốn dùng nó như một công cụ để vượt mặt đối thủ. Trong bối cảnh đó, tình yêu giữa Elisa và Thủy quái trở thành một hành động chính trị mang tính cách mạng. Nó phá vỡ mọi quy tắc về 'sự bình thường' mà xã hội áp đặt. Bộ phim khẳng định rằng: Tình yêu không cần hình dạng cụ thể, không cần ngôn ngữ chung, nó chỉ cần sự hiện diện và chấp nhận. Kết thúc phim, khi Elisa được đưa trở lại với dòng nước, đó không phải là một cái chết, mà là một sự hóa thân, một sự trở về với bản ngã tự do nhất. Del Toro đã dùng một câu chuyện quái vật để viết nên một bài ca hy vọng về sự bao dung trong một thế giới đang ngày càng trở nên chia rẽ.