Cám

Trong lý thuyết về 'Cái kinh dị' (The Uncanny) của Freud, sự bất ổn nảy sinh từ những thứ vừa quen thuộc vừa lạ lẫm. Cám khởi đầu bằng một sự 'lệch chuẩn' về sinh học: một khuôn mặt dị dạng. Trong xã hội phong kiến được tái thiết lập trong phim, khuôn mặt không chỉ là nhân diện, nó là phẩm giá và giá trị trao đổi. Việc Cám sinh ra với lời nguyền trên gương mặt ngay lập tức biến cô thành một 'Abject' (Vật thể bị ruồng bỏ) theo khái niệm của Julia Kristeva. Cô không phải người, cũng không hẳn là vật, cô là một 'vết nhơ' đe dọa đến sự hoàn hảo và dòng tộc. Hình ảnh Cám bị đày xuống nhà sau, sống lủi thủi như một cái bóng, không chỉ là sự ngược đãi về thể xác mà là một sự 'xóa sổ sự tồn tại' (ontological erasure). Bộ phim đã rất thành công khi sử dụng lớp hóa trang đặc hiệu để tạo ra một hiệu ứng thị giác gây khó chịu nhưng đầy thương cảm, buộc khán giả phải đối diện với nỗi sợ hãi nguyên thủy nhất: sự mục rữa ngay khi còn sống.

Nhân vật người cha trong phiên bản này được xây dựng như một biểu tượng tối cao của chế độ phụ quyền độc đoán. Sự yêu thương dành cho Tấm và sự ghê tởm dành cho Cám không đơn thuần là cảm xúc cá nhân, mà là sự phản chiếu của tư duy trọng lợi. Tấm là 'tài sản' có giá trị để tiến thân, còn Cám là 'nợ xấu' cần được che đậy. Sự tương phản này tạo ra một hố sâu ngăn cách không thể lấp đầy. Phim đã khéo léo khắc họa rằng: chính cái nhìn của người cha đã kiến tạo nên nhân cách của hai chị em. Tấm dù cố gắng bao bọc em nhưng vô hình trung, sự thánh thiện và đủ đầy của cô lại trở thành một tấm gương soi chiếu rõ nhất sự thiếu hụt của Cám. Sự thù ghét của Cám không bắt nguồn từ bản tính ác độc, nó bắt nguồn từ sự bất công mang tính hệ thống. Khi tình yêu thương bị từ chối một cách có hệ thống, phản ứng tự nhiên của sinh vật là tự vệ bằng sự căm hận.

Một trong những điểm sáng trí tuệ của kịch bản là mối quan hệ giữa Tấm và Cám. Khác với nguyên tác nơi họ ở hai đầu chiến tuyến, ở đây, họ có một sợi dây liên kết máu mủ và sự thấu cảm nhất định. Tuy nhiên, lòng trắc ẩn của Tấm, dù chân thành, lại mang dáng dấp của sự ban ơn (condescension). Cám nhận thức được điều đó. Cô không cần lòng thương hại, cô cần sự công nhận bình đẳng. Sự rạn nứt dần dần trong lòng Cám được xây dựng bằng những chi tiết nhỏ: một ánh mắt ganh tị khi Tấm được mặc áo mới, một tiếng thở dài khi thấy cha âu yếm chị. Bộ phim đặt ra một câu hỏi đạo đức nghiêm khắc: Liệu ta có thể giữ vững lòng tốt khi thế giới xung quanh chỉ dành cho ta sự khinh miệt? Sự tha hóa của Cám là một tiến trình logic, một cuộc 'đảo chính tâm lý' để giành lại quyền lực thông qua bóng tối, khi mà ánh sáng đã từ chối cô.

Cám không chỉ là một bi kịch gia đình mà còn là một câu chuyện về định mệnh. Yếu tố lời nguyền truyền qua nhiều thế hệ đưa bộ phim vào địa hạt của Folk Horror - nơi những hủ tục, niềm tin mù quáng và các thực thể siêu nhiên giao thoa. Việc sử dụng hình tượng các vị thần, các nghi lễ hiến tế không chỉ để hù dọa mà còn để minh họa cho sự bế tắc của con người trước vòng xoáy của nghiệp quả. Không gian phim với những ngôi nhà cổ, những cánh rừng u uất và những bộ trang phục truyền thống được cách tân theo hướng u tối đã tạo nên một bầu không khí đậm đặc sự đe dọa. Cái ác trong phim không đến từ bên ngoài, nó nảy mầm từ chính những cấu trúc xã hội cũ kỹ và những bí mật bị chôn giấu trong lòng đất mẹ.

Hành trình của Cám ở nửa cuối phim là một cú chuyển mình đầy đau đớn. Khi lòng hận thù vượt ngưỡng, nó trở thành một thực thể độc lập. Cám không còn là cô gái tội nghiệp ở nhà sau, cô trở thành hiện thân của sự trả thù. Đây là điểm mà bộ phim chạm tới ngưỡng của bi kịch Hy Lạp: nhân vật chính nỗ lực thoát khỏi số phận nhưng chính những nỗ lực ấy lại dẫn họ đến đúng cái kết đã định sẵn. Sự ác độc của Cám lúc này mang tính 'trừng phạt' đối với tất cả những kẻ đã tạo ra cô. Cô trở thành một tấm gương phản chiếu sự thối nát của gia đình và xã hội. Nếu họ muốn thấy một con quỷ, cô sẽ cho họ thấy một con quỷ thực thụ. Đó là sự phản kháng cuối cùng của kẻ yếu thế: hủy diệt tất cả, kể cả chính mình, để kết thúc chuỗi đau khổ.