Marvel Studios: Assembling a Universe

Bộ phim tài liệu bắt đầu bằng việc đưa chúng ta trở lại điểm 'không' của vụ nổ: năm 2008. Trong bối cảnh hiện tại, thật khó để hình dung rằng Marvel từng đứng bên bờ vực phá sản và phải thế chấp những nhân vật cuối cùng của mình. 'Assembling a Universe' đã khắc họa rất tốt cái không khí đầy rẫy sự bất định đó. Kevin Feige không xuất hiện như một CEO quyền lực ngay từ đầu, mà là một kẻ mộng mơ đầy toan tính. Việc chọn Robert Downey Jr. – một diễn viên tài năng nhưng đầy rẫy bê bối lúc bấy giờ – không chỉ là một quyết định casting; đó là một tuyên bố về bản sắc. Bộ phim tài liệu đã bóc tách lớp vỏ hào quang để cho thấy rằng MCU được xây dựng trên nền tảng của sự bấp bênh. Những thước phim hậu trường về quá trình quay Iron Man cho thấy một sự ngẫu hứng có kiểm soát, nơi Jon Favreau và RDJ cùng nhau kiến tạo nên một phong cách đùa cợt, đời thường nhưng đầy sức hút – thứ sau này trở thành DNA của cả vũ trụ. Đây chính là điểm khởi đầu của 'phương trình Marvel': Nhân vật là trung tâm, kỹ xảo chỉ là công cụ để biểu đạt cá tính.

Điểm đắt giá nhất trong bài phân tích này chính là cách Marvel Studios trình bày về khái niệm 'Shared Universe'. Trước Marvel, Hollywood chỉ quen với các phần phim tiếp theo (sequels). Marvel đã biến điện ảnh thành một bộ phim truyền hình dài tập với ngân sách khổng lồ. 'Assembling a Universe' giải thích cách các 'easter eggs' (trứng phục sinh) không chỉ là món quà cho người hâm mộ, mà là những sợi dây liên kết cấu trúc. Chúng ta thấy cách Nick Fury xuất hiện trong đoạn after-credit của Iron Man đã mở ra một tiền lệ chưa từng có. Bộ phim tài liệu cho phép khán giả nhìn thấy 'Căn phòng chiến tranh' của Marvel, nơi các mốc thời gian được hoạch định trước hàng thập kỷ. Sự nhất quán về mặt nội dung giữa các phim lẻ để tiến tới cú nổ 'The Avengers' (2012) được trình bày như một kỳ quan về quản trị dự án hơn là chỉ đơn thuần là sáng tạo nghệ thuật. Đó là sự giao thoa giữa tư duy logic của các kỹ sư và trí tưởng tượng của các nghệ sĩ đồ họa.

Một khía cạnh mà 'Assembling a Universe' khai thác rất tinh tế chính là mối quan hệ cộng sinh giữa hãng phim và cộng đồng người hâm mộ. Marvel Studios không coi khán giả là những người tiêu thụ thụ động. Họ coi người hâm mộ là những 'đồng tác giả'. Bộ phim tài liệu ghi lại những khoảnh khắc tại Comic-Con, nơi phản ứng của khán giả có thể định hình hướng đi của cả một thương hiệu. Điều này tạo ra một vòng lặp phản hồi tích cực: người hâm mộ cảm thấy tiếng nói của mình có trọng lượng, và hãng phim có được một tệp khách hàng trung thành tuyệt đối. Đây là một bước đi thiên tài trong tâm lý học đám đông. Marvel đã biến việc xem phim thành một sự kiện văn hóa, một nghi lễ tôn giáo hiện đại nơi mỗi bộ phim mới là một chương trong cuốn kinh thánh đương đại về cái thiện và cái ác.

Khi bộ phim tài liệu tiến tới giai đoạn giới thiệu về 'Guardians of the Galaxy' và 'Ant-Man', chúng ta thấy một sự chuyển dịch rõ rệt trong tham vọng của họ. Marvel không còn muốn chỉ làm phim siêu anh hùng truyền thống. Họ bắt đầu thử nghiệm với các thể loại khác nhau: Space Opera (Vệ binh dải ngân hà), Political Thriller (Captain America: The Winter Soldier), và Heist Movie (Ant-Man). 'Assembling a Universe' đóng vai trò như một lời khẳng định: Thương hiệu Marvel là một cái ô đủ lớn để chứa đựng mọi phong cách kể chuyện. Điều này cực kỳ quan trọng về mặt nghiên cứu điện ảnh, vì nó cho thấy khả năng tự làm mới (self-reinvention) của một hệ thống. Họ không lặp lại công thức; họ mở rộng công thức. Việc đưa các nhà làm phim độc lập như James Gunn hay anh em nhà Russo vào hệ thống cho thấy tầm nhìn của Feige trong việc bơm 'máu' sáng tạo mới vào một cấu trúc công nghiệp cứng nhắc.

Dưới góc nhìn phê bình sắc sảo, ta phải đặt câu hỏi: Liệu đây có phải là một bộ phim tài liệu khách quan? Câu trả lời là không. 'Assembling a Universe' là một sản phẩm truyền thông được dàn dựng hoàn hảo để củng cố huyền thoại về Marvel. Nó bỏ qua những tranh chấp về bản quyền, những mâu thuẫn với các đạo diễn đời đầu (như Edgar Wright), hay những áp lực khủng khiếp về mặt nhân sự. Tuy nhiên, chính sự 'lý tưởng hóa' này lại biến nó thành một tư liệu quý giá. Nó cho chúng ta thấy Marvel muốn thế giới nhìn nhận họ như thế nào: Một gia đình của những người đam mê, một tập thể không ngừng nghỉ vì mục tiêu mang lại niềm vui. Sự thiếu vắng các góc khuất không làm giảm đi giá trị của nó; ngược lại, nó minh chứng cho sức mạnh kiểm soát thông điệp của Disney/Marvel – một kỹ năng quan trọng không kém gì việc làm phim.