Người cộng sự

Một trong những điểm sáng nhất về mặt biên kịch của 'Người cộng sự' chính là cấu trúc tự sự song hành (parallel storytelling). Phim đan xen giữa bối cảnh năm 1905-1908 khi Phan Bội Châu sang Nhật Bản tìm đường cứu nước và bối cảnh hiện đại (năm 2013) khi Tetsuya - một doanh nhân Nhật Bản - sang Việt Nam tìm kiếm cơ hội đầu tư. Cách đặt vấn đề này không mới, nhưng nó được thực hiện một cách chặt chẽ để tạo ra một sợi dây liên kết vô hình. Nếu ở quá khứ là cuộc tìm kiếm tự do cho dân tộc, thì ở hiện tại là cuộc tìm kiếm giá trị cốt lõi của sự hợp tác kinh doanh: lòng tin. Sự tương phản giữa sự tĩnh lặng, đầy suy tư của Meiji Nhật Bản với sự hối hả, thực dụng của thời đại kinh tế thị trường làm nổi bật lên thông điệp: Dù ở thời đại nào, sự thấu cảm vẫn là chìa khóa mở ra mọi cánh cửa. Tetsuya, thông qua việc tìm hiểu về mối quan hệ giữa bác sĩ Asaba Sakitaro và cụ Phan, đã dần nhận ra rằng lợi nhuận không phải là tất cả. Việc xây dựng hai nhân vật chính ở hai thời đại do cùng một diễn viên thủ vai (Noriyuki Higashiyama và Huỳnh Đông) là một thủ pháp điện ảnh thông minh, khẳng định sự luân hồi của các giá trị nhân văn.

Dưới góc độ phê bình, tôi đánh giá cao cách đạo diễn khắc họa Phan Bội Châu. Không phải một vị anh hùng cứng nhắc trên sách giáo khoa, Phan Bội Châu trong 'Người cộng sự' là một con người bằng xương bằng thịt, có những lúc hoang mang, có những nỗi đau thấu tâm can và một tâm hồn nghệ sĩ nhạy cảm. Huỳnh Đông đã xuất sắc lột tả được thần thái của một bậc chí sĩ: ánh mắt rực lửa quyết tâm nhưng cũng đầy ưu tư trước vận mệnh dân tộc. Cảnh Phan Bội Châu đứng trước biển, hay những đoạn hội thoại tiếng Hán được chuyển ngữ sang tiếng Nhật đều toát lên vẻ uy nghiêm của một trí thức Á Đông. Bộ phim đã khéo léo lồng ghép tư tưởng của phong trào Đông Du không phải qua những bài diễn thuyết khô khan, mà qua những tình huống đối đãi hằng ngày, qua cách ông cúi đầu cảm ơn sự giúp đỡ của những người dân Nhật Bản bình thường. Đây là một diễn ngôn về lòng tự trọng dân tộc và sự khiêm nhường của một vĩ nhân.

Nhân vật bác sĩ Asaba Sakitaro, qua diễn xuất điềm đạm của Noriyuki Higashiyama, là biểu tượng của tinh thần Võ sĩ đạo kết hợp với lòng bác ái của một lương y. Tình bạn của ông dành cho Phan Bội Châu không vụ lợi, không ranh giới. Trong lịch sử, số tiền 1.700 Yên mà Asaba tặng cụ Phan là một con số khổng lồ vào thời điểm đó, nhưng trong phim, giá trị ấy còn được nâng tầm thành một sự cứu rỗi về tinh thần. Asaba không chỉ giúp đỡ về tài chính; ông giúp cụ Phan giữ vững niềm tin vào con người trong những thời khắc đen tối nhất của phong trào cách mạng khi bị trục xuất khỏi Nhật Bản. Sự hy sinh thầm lặng của Asaba, việc ông qua đời trong cô độc và tấm bia đá mà cụ Phan lập cho ông sau này tại chùa Joren-ji, chính là đỉnh cao của cảm xúc nghệ thuật. Nó nhắc nhở chúng ta rằng: 'Người cộng sự' đích thực là người sẵn sàng đứng trong bóng tối để người kia tỏa sáng.

Bộ phim là một bữa tiệc về văn hóa. Sự tinh tế của Nhật Bản được thể hiện qua những trà thất, những bộ Kimono và nghi lễ trà đạo, trong khi cốt cách Việt Nam hiện lên qua tà áo dài khăn đóng, qua nét chữ thư pháp phượng múa rồng bay. Tôi đặc biệt ấn tượng với cách bộ phim sử dụng chữ Hán như một gạch nối văn hóa. Trong thời đại đó, khi ngôn ngữ bất đồng, 'bút đàm' chính là phương thức giao tiếp duy nhất giữa hai tâm hồn lớn. Những nét mực đậm nhạt trên giấy bản không chỉ là con chữ, đó là sự giao thoa của hai hệ tư tưởng đồng văn. Sự tôn trọng tuyệt đối mà đoàn làm phim dành cho các chi tiết lịch sử và văn hóa của cả hai quốc gia đã tạo nên một tác phẩm có độ chân thực cao, thoát khỏi cái bẫy của sự sáo rỗng thường thấy trong các phim hợp tác.

Phần kết của bộ phim, khi Tetsuya đứng trước tấm bia kỷ niệm tại Nhật Bản, là một sự kết nối hoàn hảo. Nó đặt ra câu hỏi cho thế hệ trẻ ngày nay: Chúng ta đang kế thừa điều gì từ cha ông? Phong trào Đông Du không chỉ là một sự kiện lịch sử; nó là một tinh thần học hỏi, một ý chí vươn lên và một tầm nhìn xuyên biên giới. 'Người cộng sự' đã thành công trong việc khơi gợi lòng yêu nước và ý thức về sự hợp tác quốc tế trong bối cảnh toàn cầu hóa. Bộ phim không cố gắng giảng giải đạo lý, nó để khán giả tự cảm nhận thông qua những giọt nước mắt của sự thấu hiểu. Đây chính là sức mạnh của điện ảnh trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử.