Ký Sinh Trùng

Toàn bộ cấu trúc hình ảnh của 'Parasite' được xây dựng trên trục dọc (verticality). Địa vị xã hội không được đo bằng con số trong tài khoản ngân hàng, mà được định nghĩa bằng độ cao của nơi ở. Gia đình họ Kim sống trong một căn bán hầm (ban-ji-ha) – một không gian lửng lơ, nơi họ chỉ có thể nhìn thấy mắt cá chân của những người qua đường và phải 'hứng' lấy nước tiểu của những kẻ say rượu. Ngược lại, gia đình họ Park sống trong một biệt thự kiến trúc tối giản, nằm trên đồi cao, bao quanh bởi những bức tường đá sừng sững. Bong Joon-ho đã cực kỳ tinh tế khi sử dụng những bậc thang làm sợi chỉ đỏ xuyên suốt. Khi gia đình Kim thâm nhập vào nhà họ Park, họ liên tục phải leo lên. Nhưng trong đêm mưa định mệnh, khi sự thật bị phơi bày, họ phải chạy xuống, xuống mãi qua những bậc thang vô tận, chìm sâu vào dòng thác lũ của rác rưởi và chất thải. Đó là một ẩn dụ thị giác tàn khốc: trong một xã hội phân tầng, việc leo lên cần sự xảo quyệt và may mắn, nhưng việc rơi xuống lại là một quy luật trọng lực không thể cưỡng lại. Căn nhà của họ Park, vốn là một tác phẩm nghệ thuật của kiến trúc sư Namgoong, thực chất là một pháo đài cô lập, nơi ánh nắng mặt trời là đặc quyền, còn bóng tối dưới hầm sâu là nơi lưu trữ những bí mật bẩn thỉu của nền kinh tế dịch vụ.

Nếu kiến trúc là ranh giới hữu hình, thì 'mùi hương' chính là ranh giới vô hình nhưng không thể xuyên phá trong 'Parasite'. Bong Joon-ho đã đưa vào điện ảnh một khái niệm trừu tượng nhưng đầy tính bản năng. Ngài Park, một kẻ lịch lãm và tinh tế, có thể chấp nhận sự giả dối, có thể chấp nhận việc người làm thuê 'vượt rào' ở mức độ nhẹ, nhưng ông ta không thể chịu nổi 'mùi của những người đi tàu điện ngầm'. Đó là mùi của củ cải thối, mùi của giẻ lau bát đĩa để lâu ngày – thực chất là mùi của sự nghèo đói tích tụ trong những căn hầm ẩm thấp. Đây chính là điểm gãy của bộ phim. Tiền bạc có thể mua được bằng cấp giả, có thể mua được quần áo hiệu, nhưng không thể tẩy rửa được nguồn gốc giai cấp đã thấm sâu vào da thịt. Khoảnh khắc ngài Park bịt mũi trước xác chết của Geun-sae không chỉ là sự ghê tởm trước cái chết, mà là sự ghê tởm trước giai cấp thấp kém. Chính cái cử chỉ bịt mũi đó đã đâm một nhát dao chí mạng vào lòng tự trọng của Ki-taek, biến một kẻ cam chịu thành một sát nhân. Trong thế giới của Bong, mùi hương là công cụ phân loại sinh học tàn nhẫn nhất của con người.

Nhan đề 'Parasite' đặt ra một câu hỏi hóc búa về mặt đạo đức: Ai mới thực sự là vật ký sinh? Thoạt nhìn, gia đình Kim là những kẻ ký sinh khi thâm nhập và bòn rút tài chính của nhà Park bằng sự lừa lọc. Tuy nhiên, nhìn sâu hơn, gia đình Park chính là những kẻ ký sinh thượng lưu. Họ không thể tự giặt đồ, không thể tự nấu ăn, không thể tự lái xe, và thậm chí không thể nuôi dạy con cái mà không có sự trợ giúp của tầng lớp dưới. Họ ký sinh lên sức lao động và sự tận tụy của những người phục vụ mình để duy trì cái vỏ bọc 'lịch thiệp'. Sự 'tử tế' của nhà Park, như bà mẹ Chung-sook đã nói, là sự tử tế được 'ủi phẳng bằng tiền'. Nếu nhà Park mất đi những người phục vụ, cuộc sống của họ sẽ sụp đổ. Bong Joon-ho đã phơi bày một thực tế biện chứng: kẻ giàu cần người nghèo để duy trì sự tiện nghi, còn người nghèo cần kẻ giàu để sinh tồn. Mối quan hệ này không phải là cộng sinh, mà là một vòng lặp khai thác lẫn nhau, nơi sự thù ghét luôn âm ỉ cháy dưới bề mặt của những lời chào hỏi cung kính.

Nhân vật Ki-taek luôn nói về một 'kế hoạch'. Nhưng cuối cùng, sau trận lụt quét sạch mọi tài sản ít ỏi, ông nhận ra rằng: 'Kế hoạch tốt nhất là không có kế hoạch nào cả'. Đây là sự đầu hàng của tầng lớp dưới trước định mệnh. Xã hội trong 'Parasite' là một hệ thống kín, nơi mà mọi nỗ lực vươn lên bằng con đường tắt đều dẫn đến thảm họa. Kết thúc bộ phim, giấc mơ của cậu con trai Ki-woo về việc mua lại căn biệt thự để giải cứu cha mình chỉ hiện lên trong một tông màu lạnh lẽo, xa vời. Đó là một viễn cảnh không bao giờ xảy ra. Bong Joon-ho đã tàn nhẫn dập tắt hy vọng của khán giả bằng cách khẳng định rằng: trong cấu trúc xã hội này, sự dịch chuyển tầng lớp chỉ là một ảo ảnh quang học. Kẻ sống dưới hầm sẽ mãi ở dưới hầm, dù có chuyển từ hầm này sang hầm khác. Sự trừng phạt dành cho gia đình Kim không phải là pháp luật, mà là sự giam cầm vĩnh viễn trong bóng tối của tội lỗi và sự nghèo khó không lối thoát.

Về mặt kỹ thuật, 'Parasite' là một bài học về dàn dựng sân khấu trong điện ảnh. Phân cảnh 'Hồi mã thương' khi bà quản gia cũ quay lại trong đêm mưa là một bước ngoặt thể loại ngoạn mục, chuyển từ hài kịch đen sang thriller (giật gân) và kết thúc bằng tragedy (bi kịch). Cách Bong Joon-ho sử dụng không gian nhà bếp, hầm rượu và những góc khuất trong căn biệt thự tạo ra một cảm giác ngột ngạt, dù đó là một không gian rộng lớn. Sự đối lập giữa âm nhạc cổ điển sang trọng và những hành động bạo lực đẫm máu ở cuối phim tạo nên một hiệu ứng mỉa mai cực độ. Mỗi khung hình đều được tính toán kỹ lưỡng để phản chiếu sự chia cắt: những đường thẳng của kiến trúc thường xuyên chia cắt các nhân vật thuộc các giai cấp khác nhau, ngay cả khi họ đứng chung trong một khung hình. Đây là đỉnh cao của ngôn ngữ điện ảnh, nơi hình ảnh tự thân nó đã kể xong câu chuyện mà không cần đến lời thoại.