Mắt Biếc

Nhân vật Ngạn, qua sự thể hiện xuất thần của Trần Nghĩa, không chỉ là một chàng trai si tình. Ở góc độ phê bình, Ngạn là biểu tượng của một sự cố chấp đến mức cực đoan. Ngạn yêu Hà Lan, hay đúng hơn, Ngạn yêu cái biểu tượng mà Hà Lan đại diện: một Đo Đo nguyên sơ, một quá khứ thanh khiết không tì vết. Ngạn từ chối sự vận động của thế giới. Trong khi cả thế giới lao về phía trước với sự công nghiệp hóa và đô thị hóa (được đại diện bởi thành phố Đà Nẵng và nhân vật Dũng), Ngạn tự giam cầm mình trong những nốt nhạc của chiếc đàn guitar cũ kỹ và những bài thơ tình dang dở. Sự bi kịch của Ngạn nằm ở chỗ anh ta không yêu một con người thật sự với những khuyết điểm, mà yêu một 'ảo ảnh' do chính anh ta thêu dệt nên. Ngạn là kẻ gác đền cho một ngôi đền đã sụp đổ từ lâu, và chính sự chung thủy đó đã trở thành một loại bạo lực tinh thần, áp đặt lên Hà Lan một sự kỳ vọng mà cô không bao giờ có thể (và không muốn) đáp lại. Anh ta không chỉ là nạn nhân của tình yêu, anh ta là nạn nhân của chính sự hoài cổ của mình.

Ngược lại với Ngạn, Hà Lan là một thực thể vận động. Đôi mắt biếc của cô không chỉ để soi bóng những đồi sim hay dòng suối, mà nó luôn hướng về ánh đèn neon rực rỡ của thị thành. Sai lầm lớn nhất của khán giả khi xem 'Mắt Biếc' là trách móc Hà Lan nông nổi. Thực tế, Hà Lan là nhân vật thực tế nhất phim. Cô hiểu rằng Đo Đo quá nhỏ bé cho những khát vọng của mình. Sự lựa chọn Dũng – một kẻ phong lưu, hào nhoáng nhưng rỗng tuếch – không phải là sự phản bội dành cho Ngạn, mà là sự phản bội dành cho định mệnh nghèo khó của chính cô. Hà Lan đại diện cho một thế hệ muốn đứt lìa khỏi cuống rốn của truyền thống để tìm kiếm một căn tính mới. Tuy nhiên, bi kịch của Hà Lan là sự lỡ cỡ: cô không đủ tàn nhẫn để quên hẳn quá khứ, nhưng cũng không đủ bao dung để quay về. Sự im lặng của Hà Lan trước tình cảm của Ngạn suốt hàng chục năm không phải là vô tâm, mà là sự tự trọng của một người biết mình không thuộc về thế giới của đối phương.

Sự xuất hiện của Trà Long ở nửa sau bộ phim mang đến một luồng sinh khí mới, nhưng cũng đồng thời đẩy bi kịch lên đỉnh điểm của sự trớ trêu. Trà Long lớn lên với gương mặt của mẹ và tâm hồn của Ngạn. Cô yêu Đo Đo, yêu những giá trị mà mẹ cô đã từ bỏ. Tình yêu của Trà Long dành cho Ngạn là một sự nhầm lẫn giữa lòng biết ơn, sự ngưỡng mộ và khao khát tìm về nguồn cội. Ở đây, Victor Vũ đã khéo léo cài cắm một ý niệm về sự luân hồi của nỗi đau. Ngạn nhìn Trà Long nhưng lại tìm kiếm hình bóng Hà Lan. Đây là một mối quan hệ đầy tính 'chiếm hữu tinh thần' nhưng lại được bọc trong vẻ ngoài trong sáng. Khi Ngạn nhận ra mình đang yêu một 'bản sao' để bù đắp cho 'bản chính', anh ta buộc phải rời đi. Chuyến tàu cuối phim không phải là sự giải thoát cho Ngạn, mà là sự thừa nhận thất bại hoàn toàn của anh ta trước thời gian. Ngạn chạy trốn khỏi Trà Long thực chất là chạy trốn khỏi sự thật rằng: Quá khứ đã chết, và anh không thể sống mãi trong một nấm mồ rực rỡ.

Không gian trong 'Mắt Biếc' được phân cực rõ rệt. Đo Đo được nhuộm vàng bởi ánh nắng của sự hoài niệm, với những con đường đất đỏ và rừng sim tím – một thiên đường địa đàng trong tâm tưởng. Ngược lại, thành phố hiện lên với những vũ trường, những chiếc xe Cup và lối sống gấp gáp. Victor Vũ không đứng về phe nào, anh chỉ phơi bày sự đứt gãy giữa hai thế giới đó. Âm nhạc của Phan Mạnh Quỳnh đóng vai trò như một chất xúc tác, biến những khung hình thành những bài thơ. Mỗi ca khúc không chỉ minh họa cho tình tiết mà còn là tiếng lòng u uất của nhân vật. Sự tương phản này làm nổi bật một thông điệp cay đắng: Trong một thế giới đang thay đổi, những kẻ quá nặng lòng với ký ức như Ngạn sẽ luôn là những kẻ bị bỏ lại phía sau.

Phân cảnh Ngạn trên chuyến tàu và Hà Lan chạy theo trong vô vọng là một trong những cảnh phim đắt giá nhất lịch sử điện ảnh Việt. Nó phá vỡ cấu trúc của nguyên tác để tạo ra một sức nặng điện ảnh mới. Tại sao Ngạn lại đi? Vì anh nhận ra mình đã sai khi cố gắng biến Trà Long thành một Hà Lan thứ hai. Vì anh hiểu rằng, suốt cả đời mình, anh chưa từng thực sự nhìn thấy Hà Lan, anh chỉ nhìn thấy 'Mắt Biếc' – một biểu tượng do anh tự tạo. Giọt nước mắt của Ngạn trên tàu là giọt nước mắt của sự tỉnh thức muộn màng. Hà Lan chạy theo, không phải để yêu Ngạn, mà để níu giữ mảnh hồn cuối cùng của Đo Đo đang rời bỏ mình. Đó là một sự chia lìa vĩnh viễn giữa hai hệ tư tưởng, giữa hai cuộc đời chưa bao giờ thực sự thuộc về nhau dù đã đi bên cạnh nhau cả một đời người.