Chuyện Tào Lao

Điểm đặc sắc nhất khiến Pulp Fiction trở thành giáo trình cho mọi nhà làm phim trẻ chính là cấu trúc tự sự phi tuyến tính (non-linear narrative). Tarantino đã xáo trộn dòng thời gian một cách tàn nhẫn nhưng đầy nghệ thuật. Chúng ta thấy Vincent Vega chết ở giữa phim nhưng lại xuất hiện đầy sức sống ở đoạn kết. Sự sắp xếp này không phải là một trò chơi khoe mẽ kỹ thuật, mà là cách Tarantino điều khiển cảm xúc và sự chú ý của khán giả. Bằng cách phá vỡ tính liên tục, ông buộc người xem phải tập trung vào 'khoảnh khắc' thay vì 'kết quả'. Chúng ta không xem phim để biết ai sống ai chết, mà để xem họ sẽ đối thoại như thế nào trước khi cái chết ập đến. Cấu trúc vòng tròn, bắt đầu và kết thúc tại cùng một quán ăn nhỏ, tạo ra một cảm giác về định mệnh và sự lặp lại vô tận của những tội lỗi. Đây là một cuộc giải cấu trúc về mặt thời gian, nơi quá khứ, hiện tại và tương lai giao thoa trong một không gian đậm chất Noir của Los Angeles.

Tại sao chúng ta lại nhớ về cuộc tranh luận về chiếc bánh 'Royale with Cheese' hay việc massage chân hơn là những cảnh đấu súng? Tarantino đã tái định nghĩa vai trò của lời thoại trong điện ảnh hành động. Trong các bộ phim truyền thống, lời thoại dùng để thúc đẩy cốt truyện. Trong Pulp Fiction, lời thoại chính là cốt truyện. Những cuộc đối thoại 'tào lao' giữa Jules và Vincent trên đường đi thực hiện một vụ thanh toán đẫm máu không hề vô nghĩa. Chúng nhân bản hóa những kẻ sát nhân, biến chúng từ những hình mẫu găng tơ rập khuôn trở thành những con người bằng xương bằng thịt với những nỗi lo âu tầm thường về ẩm thực và văn hóa đại chúng. Chính sự tương phản giữa sự tầm phào trong lời nói và sự tàn khốc trong hành động đã tạo nên chất hài hước đen (black comedy) đặc trưng. Tarantino chứng minh rằng: con người ta không bàn về triết học khi cầm súng, họ bàn về việc ăn burger ở Amsterdam. Đó chính là sự chân thực đầy châm biếm của cuộc đời.

Nói đến Tarantino là nói đến bạo lực. Nhưng bạo lực trong Pulp Fiction không mang tính bi kịch hay rùng rợn theo kiểu phim kinh dị. Nó mang tính 'stylized' – được phong cách hóa đến mức cực đoan. Hãy nhớ đến cảnh Vincent vô tình bắn vào đầu Marvin ngay trong xe hơi. Thay vì một bầu không khí tang tóc, khán giả lại bật cười trước sự lúng túng của hai gã găng tơ khi phải dọn dẹp đống hỗn độn. Bạo lực ở đây được trình diễn như một sự cố kỹ thuật, một nét vẽ hỏng cần được sửa chữa. Sự xuất hiện của nhân vật The Wolf (Winston Wolfe) càng khẳng định điều này: ông ta đến để giải quyết một 'vấn đề hậu cần' chứ không phải một vụ án mạng. Tarantino tước bỏ sự nghiêm trọng của cái chết để nhường chỗ cho sự trưng trổ của phong cách sống. Máu trong phim có màu đỏ rực rỡ, đối lập với những bộ vest đen trắng lịch lãm, tạo nên một bảng màu thị giác đầy kích thích.

Nhánh truyện về Butch Coolidge (Bruce Willis) mang đến một sắc thái khác cho bộ phim. Nếu Jules và Vincent đại diện cho sự hỗn mang, thì Butch đại diện cho một thứ danh dự cổ điển, gần như lỗi thời. Hành trình quay lại lấy chiếc đồng hồ vàng của cha để lại không chỉ là một hành động liều lĩnh, mà là sự khẳng định về bản sắc và nguồn gốc. Cảnh quay trong tầng hầm của gã hiệu cầm đồ biến bộ phim từ thể loại hình sự sang một thứ kinh dị bệnh hoạn, để rồi kết thúc bằng một sự hòa giải bất ngờ giữa Butch và ông trùm Marsellus Wallace. 'Mất tích' khỏi thành phố trên chiếc xe chopper của Zed, Butch là nhân vật duy nhất thực sự thoát khỏi vòng xoáy của sự tầm phào để tìm thấy tự do. Chiếc đồng hồ vàng, xuyên suốt ba thế hệ, là một 'MacGuffin' tuyệt vời – một vật thể đẩy các nhân vật vào những tình huống oái oăm nhất, minh chứng cho việc con người sẵn sàng chết vì những giá trị tinh thần đôi khi trông thật nực cười.

Pulp Fiction là một nồi lẩu văn hóa đại chúng (Pop Culture). Từ kiểu tóc của Mia Wallace lấy cảm hứng từ phim làn sóng mới Pháp, đến những bước nhảy Twist tại Jack Rabbit Slim’s gợi nhớ về thập niên 50. Tarantino không sáng tạo ra cái mới từ hư vô, ông vay mượn, xào nấu và tái thiết lập những mảnh vụn của điện ảnh quá khứ để tạo ra một thực thể sống động. Ở trung tâm của sự hỗn loạn đó là Jules Winnfield với bài kinh thánh Ezekiel 25:17. Sự chuyển biến tâm linh của Jules ở cuối phim – từ một kẻ sát nhân máu lạnh thành một 'người bộ hành' đi tìm sự cứu rỗi – là điểm sáng nhân văn hiếm hoi. Khi Jules quyết định không bắn hai kẻ cướp gà mờ tại quán ăn, đó là khoảnh khắc sự 'tào lao' dừng lại để nhường chỗ cho sự giác ngộ. Bộ phim khép lại, để lại trong lòng khán giả một câu hỏi lớn: Liệu chúng ta là những kẻ đang cố gắng làm điều thiện, hay chỉ là những con cừu lạc lối trong một thế giới của bạo lực và sự vô nghĩa?