Con trai của Shakespeare

Kịch bản của 'Con trai của Shakespeare' là một cấu trúc phi tuyến tính đầy táo bạo, nơi quá khứ và hiện tại đan xen như những sợi chỉ trên khung dệt của Agnes Hathaway. Thành đánh giá cao cách nhà biên kịch không sa đà vào việc giải thích các sự kiện lịch sử khô khan, mà tập trung vào 'internal conflict' (xung đột nội tâm) của các nhân vật. Nhịp phim (pacing) ở hồi một được duy trì ở mức chậm rãi, gần như tĩnh lặng, để người xem cảm nhận được cái oi nồng của mùa hè năm 1596 và sự đe dọa thầm lặng của bệnh dịch hạch. Tuy nhiên, khi Hamnet ngã bệnh, nhịp phim bắt đầu dồn dập một cách nghẹt thở, tạo ra một sự tương phản (juxtaposition) dữ dội giữa sự sống mong manh của đứa trẻ và sự thờ ơ của thế giới bên ngoài. Cách sắp đặt các 'beats' trong kịch bản cho thấy một sự tính toán kỹ lưỡng: chúng ta không thấy William Shakespeare như một vị thánh, mà như một người cha vắng mặt, một người đàn ông bị giằng xé giữa tham vọng nghệ thuật tại London và trách nhiệm gia đình tại quê nhà. Sự đứt gãy trong nhịp phim ở hồi hai, khi William trở về đối diện với cái chết của con trai, là một lựa chọn nghệ thuật sắc sảo. Nó phản ánh sự đổ vỡ của trật tự thế giới trong tâm trí người cha. Đoạn kết không giải quyết vấn đề bằng một cao trào bùng nổ theo kiểu Hollywood, mà bằng một sự lắng đọng đầy ám ảnh, một 'catharsis' (sự thanh tẩy) thực sự khi những dòng chữ đầu tiên của Hamlet được đặt bút. Đây là một kịch bản có tầng sâu, nơi mỗi lời thoại đều mang sức nặng của định mệnh.

Dưới con mắt của một nhà phê bình, Thành luôn tìm kiếm những tầng nghĩa ẩn dụ (subtext) đằng sau khung hình. Trong phim, chiếc găng tay – nghề nghiệp của cha William – xuất hiện như một biểu tượng xuyên suốt. Nó đại diện cho sự bao bọc nhưng cũng là sự gò bó, là cách con người cố gắng định hình cuộc đời mình nhưng cuối cùng vẫn chỉ là một lớp vỏ trống rỗng. Hình ảnh cặp song sinh Hamnet và Judith là một sự ẩn dụ về sự đối lập và bù trừ: một người phải ra đi để người kia được sống, hoặc rộng hơn, thực tại phải chết đi để nghệ thuật được bất tử. Phim sử dụng motif 'cái bóng' rất nhiều. Chúng ta thấy bóng của William đổ dài trên những bản thảo, hay bóng của Hamnet chập chờn trong những hành lang tối. Đây là sự chuẩn bị tâm lý tuyệt vời cho sự ra đời của bóng ma vua cha trong vở kịch Hamlet sau này. Một chi tiết đắt giá khác là hình ảnh những hạt giống của Agnes. Bà không chỉ trồng cây, bà 'trồng' những linh hồn. Sự kết nối tâm linh giữa Agnes và thiên nhiên đối lập hoàn toàn với sự kết nối giữa William và ngôn từ. Bộ phim đặt ra một câu hỏi hiện sinh: Liệu nghệ thuật có thể chữa lành nỗi đau, hay nó chỉ là một cách để chúng ta trốn tránh việc phải đối diện với nó trực tiếp? Subtext về sự hy sinh của người phụ nữ phía sau thiên tài cũng được khai thác triệt để, không bằng những lời than vãn, mà bằng những ánh mắt nhìn vào khoảng không, nơi sự hiện diện của người chồng chỉ còn là một tiếng vang xa xăm.

Về mặt kỹ thuật, 'Con trai của Shakespeare' là một kiệt tác về Mise-en-scène. Đạo diễn hình ảnh (DoP) đã sử dụng phong cách ánh sáng Chiaroscuro (tương phản sáng tối) lấy cảm hứng từ các bức họa của Rembrandt và Vermeer. Những khung hình trong nhà tại Stratford thường bị nén lại trong những mảng tối sâu thẳm, chỉ được chiếu sáng bởi ánh nến leo lắt, tạo ra cảm giác tù túng và u uất. Ngược lại, các cảnh quay tại London lại mang tông màu lạnh, xanh tái, phản ánh sự xa cách và tính chất nhân tạo của giới kịch nghệ. Thành đặc biệt ấn tượng với việc sử dụng 'shallow depth of field' (độ sâu trường ảnh nông) trong các phân đoạn đối thoại giữa William và Agnes, cô lập họ trong chính nỗi đau của mình, khiến thế giới xung quanh nhòa đi. Về âm thanh, phim sử dụng 'diegetic sound' (âm thanh trong phim) một cách cực kỳ hiệu quả: tiếng rít của ngòi bút trên giấy, tiếng gió lùa qua khe cửa, tiếng thở dốc của Hamnet... tất cả tạo nên một không gian âm thanh chân thực đến gai người. Nhạc phim (score) không lạm dụng dàn nhạc dây vĩ đại mà thiên về những giai điệu piano đơn độc, tối giản, để mặc cho sự im lặng nói lên những điều kinh khủng nhất. Sự kết hợp giữa visuals và sound trong phim đạt đến độ chín muồi, biến mỗi khung hình thành một tác phẩm nghệ thuật có thể đứng độc lập.

Đặt trong bối cảnh nước Anh thời Elizabeth, bộ phim không chỉ là chuyện gia đình mà còn là bức tranh xã hội về một thời đại bị ám ảnh bởi cái chết và sự mê tín. Dịch bệnh hạch (The Plague) trong phim không chỉ là một yếu tố ngoại cảnh mà là một nhân vật phản diện vô hình, một thực thể tàn nhẫn không phân biệt giàu nghèo hay tài năng. Thành nhận thấy sự tương đồng kỳ lạ giữa bối cảnh phim và những trải nghiệm thực tế của nhân loại trong những năm gần đây. Phim khai thác cách xã hội ứng phó với mất mát: sự khắc nghiệt của tôn giáo, những định kiến về người phụ nữ 'kỳ lạ' như Agnes, và áp lực lên người đàn ông phải thành đạt để bù đắp cho sự thiếu hụt trong tổ ấm. Vị thế của Shakespeare trong phim được xây dựng rất đời thường – ông không phải là 'The Bard' vĩ đại của hậu thế, mà là một kẻ tha hương đang cố gắng tìm chỗ đứng tại đô thành trong khi gốc rễ của ông đang mục rỗng ở quê nhà. Tác động văn hóa của bộ phim nằm ở chỗ nó dám 'giải huyền thoại' (demystify) về Shakespeare, biến ông thành một con người bằng xương bằng thịt với những sai lầm và sự hèn nhát rất đỗi nhân bản. Điều này tạo nên một sức mạnh kết nối sâu sắc với khán giả hiện đại.

Hành trình của William Shakespeare trong phim là một 'character arc' đầy đau đớn từ sự chối bỏ (denial) đến sự chấp nhận thông qua sáng tạo. Ban đầu, ông chạy trốn nỗi đau bằng công việc, bằng những tiếng vỗ tay giả tạo nơi London. Nhưng cái chết của con trai là một hố đen mà không ánh đèn sân khấu nào có thể lấp đầy. Thành quan sát thấy sự thay đổi trong 'physicality' (hình thể) của nhân vật: từ một người đàn ông thẳng lưng, đầy tự tin sang một kẻ lom khom, run rẩy trước những trang giấy trắng. Trong khi đó, Agnes lại có một hành trình nội tâm mạnh mẽ hơn. Bà là người giữ lửa, là người đối diện trực diện với cái chết mỗi ngày. Sự đối đầu giữa hai cách xử lý nỗi đau – một bên là nghệ thuật hóa nó (William), một bên là sống chung với nó (Agnes) – tạo nên trục cảm xúc chính cho phim. Ở hồi kết, khi William viết nên 'To be, or not to be', đó không chỉ là lời của hoàng tử Đan Mạch, mà là tiếng nấc nghẹn của người cha đang tự hỏi về ý nghĩa của sự tồn tại sau khi mất đi phần máu mủ của mình. Sự hóa thân của nhân vật vào tác phẩm là một quá trình 'metamorphosis' (biến thái) đầy nghiệt ngã nhưng cũng vô cùng lộng lẫy.