Cứu

Kịch bản của 'Cứu' được xây dựng dựa trên một cấu trúc ba hồi (Three-act structure) cực kỳ chặt chẽ nhưng lại có những cú 'twist' nội tâm đầy tinh tế. Hồi một bắt đầu với sự hỗn loạn của vụ tai nạn, nơi kỹ thuật Storyboarding được thể hiện xuất sắc qua những góc quay rung lắc, tạo cảm giác bất an cực độ. Tuy nhiên, điểm sáng tạo nhất nằm ở Dynamic Arc của hai nhân vật chính. Ban đầu, họ vẫn duy trì mối quan hệ cấp trên - cấp dưới từ thế giới văn phòng: một người ra lệnh và một người phục tùng. Nhưng khi nguồn tài nguyên cạn kiệt, đạo diễn đã thực hiện một cú 'deconstruction' (giải cấu trúc) ngoạn mục. Quyền lực không còn nằm ở chức danh, nó nằm ở khả năng tạo ra lửa, khả năng săn bắt. Tôi đặc biệt ấn tượng với cách kịch bản từ từ bóc tách những mâu thuẫn quá khứ trong môi trường công sở để biến chúng thành những vũ khí sát thương trong cuộc đấu trí hiện tại. Đây không phải là cuộc chiến chống lại thiên nhiên, mà là cuộc chiến để định nghĩa lại ai là kẻ dẫn đầu trong một xã hội chỉ có hai người. Cách triển khai nhịp phim (pacing) ở giữa phim có vẻ chậm lại, nhưng đó là sự chậm rãi có tính toán để người xem cảm nhận được sự mệt mỏi, sự bào mòn của thời gian và cái nóng cháy da thịt của vùng biển nhiệt đới.

Thành nhận thấy bộ phim sử dụng Motif 'Nước' và 'Lửa' một cách đầy biểu tượng. Nước bao quanh hòn đảo không đại diện cho sự sống mà là một bức tường giam cầm vô hình (The Invisible Panopticon). Ngược lại, Lửa trở thành trung tâm của mọi sự tranh chấp – nó là hy vọng được cứu nhưng cũng là hiện thân của sự hủy diệt và tham vọng kiểm soát. Tầng nghĩa Subtext của phim nằm ở việc hòn đảo thực chất là một 'Purgatory' (Luyện ngục). Những mâu thuẫn trong quá khứ của hai đồng nghiệp không được kể qua những đoạn hồi tưởng (flashback) dài dòng, mà qua những câu thoại đầy ẩn ý, những ánh nhìn sắc lẹm khi họ chia nhau từng mẩu lương khô cuối cùng. Có một phân đoạn cực kỳ đắt giá khi một nhân vật cố gắng giữ lại chiếc cà vạt rách nát của mình – một Motif cho sự bấu víu tuyệt vọng vào tàn dư của văn minh công nghiệp. Bộ phim tinh vi ở chỗ nó không phán xét ai đúng ai sai, nó chỉ đặt nhân vật vào những tình huống 'Morally Grey' (Xám xịt về đạo đức) để khán giả tự hỏi: Nếu là tôi, tôi có dám đẩy đồng nghiệp của mình vào chỗ chết để dành lấy cơ hội thoát thân duy nhất hay không?

Về mặt thị giác, 'Cứu' là một bữa tiệc của Color Theory. Đạo diễn hình ảnh đã sử dụng một bảng màu chuyển biến rõ rệt theo tâm lý nhân vật. Ban đầu, màu sắc thiên về tông xanh lạnh (Cyan) của biển và bầu trời, tạo cảm giác bao la nhưng xa cách. Càng về sau, khi sự thù ghét và bản năng trỗi dậy, khung hình bắt đầu bị xâm chiếm bởi tông màu vàng cam cháy bỏng (Ochre) của cát và nắng gắt, gợi lên sự bức bối và điên loạn. Cách sắp đặt Mise-en-scène trong các cảnh quay đêm cực kỳ ấn tượng với kỹ thuật Chiaroscuro (tương phản sáng tối mạnh mẽ). Ánh lửa bập bùng đổ những bóng đen dài dặc lên vách đá, khiến nhân vật trông giống như những thực thể quỷ quyệt hơn là con người. Thành thực sự bái phục cách đoàn phim sử dụng những góc quay cực cận (Extreme Close-up) để bắt trọn từng lỗ chân lông, từng giọt mồ hôi và sự giãn nở của đồng tử khi nhân vật đối mặt với cái chết. Nó tạo ra một sự kết nối vật lý trực tiếp giữa khán giả và màn ảnh, khiến ta cảm thấy như chính mình đang bị mắc kẹt trên hòn đảo đó.

Âm nhạc trong 'Cứu' là một ví dụ điển hình của sự tối giản (Minimalism) mang lại hiệu quả tối đa. Thay vì sử dụng những bản giao hưởng hoành tráng để đẩy cảm xúc, nhà soạn nhạc đã chọn lối đi mạo hiểm hơn: sử dụng âm thanh thực địa (Ambient sound). Tiếng sóng vỗ liên miên không dứt được đẩy âm lượng lên cao ở những phân đoạn nhân vật rơi vào tuyệt vọng, tạo ra một cảm giác 'Sensory Overload' (Quá tải cảm giác). Có những đoạn im lặng kéo dài đến mức tôi có thể nghe thấy cả tiếng thở của người ngồi cạnh trong rạp. Sự im lặng đó không hề trống rỗng, nó chứa đựng sự đe dọa. Khi bạo lực xảy ra, âm thanh không đi kèm với nhạc nền kịch tính mà chỉ là những tiếng va đập thô bạo, tiếng cát lạo xạo dưới chân, làm tăng tính hiện thực (hyper-realism) đến mức rùng mình. Đây là một tư duy làm phim rất hiện đại, nơi âm thanh không chỉ bổ trợ cho hình ảnh mà còn đóng vai trò như một nhân vật vô hình thứ ba luôn rình rập và tra tấn tinh thần hai kẻ sống sót.

Bước ra khỏi rạp, Thành cứ suy nghĩ mãi về câu châm ngôn 'Homo Homini Lupus' (Con người là chó sói đối với con người). 'Cứu' đã hiện thực hóa câu nói này một cách không khoan nhượng. Bộ phim đặt ra một giả thuyết về 'State of Nature' (Trạng thái tự nhiên) của Thomas Hobbes, nơi cuộc sống là 'cô độc, nghèo khổ, xấu xa, tàn nhẫn và ngắn ngủi'. Khi không còn luật pháp, không còn camera giám sát, không còn bộ phận nhân sự (HR) để giải quyết khiếu nại, con người sẽ trở về với bản chất nguyên thủy nhất. Sự 'quyết liệt' mà mô tả phim nhắc tới không chỉ là hành động, mà là sự quyết liệt trong việc từ bỏ đạo đức để đổi lấy sự tồn tại. Nhưng đỉnh cao của phim nằm ở cái kết – một cú tát vào lòng tự trọng của bất kỳ ai tin vào sự cao thượng thuần khiết. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, đôi khi cái giá của sự sống sót không phải là sức mạnh thể chất, mà là sự tỉnh táo đến mức máu lạnh để nhận ra khi nào cần phải cắt bỏ 'phần người' để bảo toàn 'phần con'.