Chúa Tể Của Những Chiếc Nhẫn: Hiệp Hội Nhẫn Thần

Để hiểu được tầm vóc của 'Hiệp Hội Nhẫn Thần', ta phải hiểu về áp lực khủng khiếp mà Peter Jackson gánh vác. Tolkien không viết 'The Lord of the Rings' như một tiểu thuyết giải trí thông thường; ông xây dựng một hệ thống thần thoại, ngôn ngữ và lịch sử giả tưởng hoàn chỉnh. Jackson đã đưa ra một quyết định chiến lược: Không cố gắng mô phỏng lại sự kỳ ảo một cách màu mè, mà tiếp cận nó bằng tư duy 'hiện thực lịch sử'. Trung Địa trong phim không giống một vùng đất thần tiên xa lạ, mà giống như một chương lịch sử đã bị lãng quên của nhân loại. Mỗi bộ giáp, mỗi thanh kiếm, mỗi tàn tích của các vương quốc cũ đều mang trên mình dấu vết của thời gian và sự mòn cũ của chiến tranh. Sự tỉ mỉ này tạo ra một 'độ tin cậy' (vraisemblance) tuyệt đối, khiến khán giả quên mất họ đang xem phim giả tưởng để thực sự đắm mình vào một hành trình sinh tử. Cấu trúc kịch bản của chương đầu tiên này cũng là một kỳ công về mặt biên kịch. Việc mở đầu bằng phân đoạn 'The War of the Last Alliance' không chỉ giải thích nguồn gốc chiếc Nhẫn mà còn thiết lập một quy mô sử thi ngay từ những giây đầu tiên, tạo nên một sự tương phản tuyệt vời với vẻ bình yên, mộc mạc của vùng Shire ngay sau đó.

Trái tim của bộ phim không phải là những trận chiến, mà là chiếc Nhẫn Chúa (The One Ring). Trong mắt tôi, chiếc Nhẫn không chỉ là một đạo cụ mang sức mạnh ma thuật; nó là biểu tượng của quyền lực tuyệt đối và sự tha hóa tâm hồn. Peter Jackson đã rất tinh tế khi thể hiện tầm ảnh hưởng của chiếc Nhẫn thông qua âm thanh và phản ứng của các nhân vật. Tiếng thì thầm bằng ngôn ngữ Đen của Mordor mỗi khi chiếc Nhẫn xuất hiện tạo nên một cảm giác bất an thường trực. Chủ đề chính của phim là cuộc đấu tranh nội tâm giữa thiện và ác. Tại sao Frodo - một Hobbit nhỏ bé, không có kỹ năng chiến đấu, không có tham vọng chính trị - lại là người được chọn? Bởi vì sức mạnh của chiếc Nhẫn dựa trên việc thao túng tham vọng. Những kẻ càng mạnh mẽ, càng có lý tưởng lớn lao như Gandalf, Galadriel hay Boromir, lại càng dễ bị nó khuất phục. Frodo, với tâm hồn thuần khiết của một người yêu chuộng hòa bình và sự đơn giản, trở thành bức tường phòng ngự duy nhất trước bóng tối. Đây là một thông điệp nhân văn sâu sắc: Những thay đổi lớn lao nhất của thế giới đôi khi lại nằm trong tay những con người bình thường nhất, nếu họ đủ dũng cảm để khước từ quyền lực.

Hiệp hội Nhẫn thần (The Fellowship) là một mô hình thu nhỏ của thế giới đa sắc tộc đang đứng trước nguy cơ diệt vong. Sự kết hợp giữa Elves, Dwarves, Humans và Hobbits không chỉ mang ý nghĩa chiến lược mà còn là sự hòa giải của lịch sử. Peter Jackson đã dành rất nhiều thời lượng để xây dựng động lực nhóm. Sự thù địch ban đầu giữa Legolas và Gimli, sự ngờ vực của Boromir đối với Aragorn, và sự bảo bọc của Gandalf dành cho bốn chàng Hobbit. Mỗi nhân vật đều đại diện cho một phương diện của con người trước nghịch cảnh. Đặc biệt, nhân vật Boromir (do Sean Bean thủ vai) là điểm sáng rực rỡ trong phần phim này. Anh ta không phải kẻ phản diện; anh ta là một chiến binh yêu nước đến cực đoan, người nhìn thấy sự sụp đổ của vương quốc mình và tin rằng chiếc Nhẫn là cứu cánh duy nhất. Sự hy sinh của Boromir ở cuối phim là một trong những phân cảnh cảm động nhất lịch sử điện ảnh, đánh dấu sự tan rã của Hiệp hội nhưng đồng thời cũng là sự thức tỉnh của lòng trung thành và danh dự.

Dù có thời lượng lên đến gần 3 tiếng (bản chiếu rạp) và gần 4 tiếng (bản Extended), 'Hiệp Hội Nhẫn Thần' không bao giờ khiến khán giả cảm thấy mệt mỏi. Jackson là bậc thầy trong việc điều tiết nhịp điệu. Phim bắt đầu chậm rãi, ấm áp tại Shire, rồi dần dần chuyển tông sang u tối, căng thẳng khi các kỵ sĩ đen Nazgûl xuất hiện. Đỉnh cao của nghệ thuật dàn dựng nằm ở phân đoạn trong hầm mỏ Moria. Từ sự im lặng đáng sợ cho đến cuộc rượt đuổi nghẹt thở với hàng ngàn quỷ Orc, và cuối cùng là cuộc đối đầu huyền thoại giữa Gandalf và quái vật Balrog trên cây cầu Khazad-dûm. Cách Jackson sử dụng máy quay di động (handheld camera) trong các cảnh hành động kết hợp với những góc quay rộng lớn (extreme wide shots) để mô tả sự nhỏ bé của con người trước thiên nhiên và ác quỷ là một giáo trình sống về ngôn ngữ điện ảnh. Sự ra đi của Gandalf tại Moria đóng vai trò như một cú sốc về mặt cảm xúc, tước đi người dẫn đường tinh thần duy nhất của nhóm, buộc các nhân vật còn lại phải tự trưởng thành trong bóng tối.

Không thể phân tích tác phẩm này mà thiếu đi âm nhạc của Howard Shore. Ông đã viết nên một bản giao hưởng vĩ đại nhất từng được nghe trên màn ảnh. Mỗi chủng tộc, mỗi vùng đất đều có một 'Leitmotif' (chủ đề âm nhạc) riêng biệt. Âm thanh trong trẻo, mộc mạc của tiếng sáo trong 'Concerning Hobbits' đối lập hoàn toàn với tiếng đồng ca hùng tráng, dữ dội của quân đoàn Isengard. Âm nhạc của Shore không chỉ minh họa cho hình ảnh; nó kể lại câu chuyện, nó dự báo điềm gở và nó an ủi nỗi đau. Khi Hiệp hội bước ra khỏi Moria sau cái chết của Gandalf, tiếng than khóc thầm lặng của dàn đồng ca nữ đã đẩy cảm xúc của người xem lên đến tột đỉnh. Đó là sức mạnh của âm nhạc điện ảnh khi nó hòa quyện tuyệt đối vào linh hồn của tác phẩm.