Mai

Kịch bản của 'Mai' là một bước tiến dài trong việc kiểm soát cấu trúc ba hồi của Trấn Thành và Bình Bồng Bột. Nếu như ở 'Nhà Bà Nữ', chúng ta thấy một sự bùng nổ của thoại – dồn dập, ồn ào và có phần thô báp – thì ở 'Mai', nhịp phim (Pacing) được điều chỉnh một cách tinh tế. Hồi một mở đầu với tông màu của một bộ phim Rom-com (hài lãng mạn) nhẹ nhàng, nơi những tương tác giữa Mai và Dương được xây dựng bằng những khoảng lặng và ánh mắt. Sự xuất hiện của Dương – một gã 'trap boy' nửa mùa – như một tia nắng len lỏi vào căn chung cư cũ kỹ, tạo nên một nhịp điệu lãng mạn nhưng đầy bất an. Tuy nhiên, sự tài tình nằm ở bước ngoặt chuyển sang hồi hai và ba, khi lớp vỏ bọc màu hồng bị xé toạc để lộ ra phần Subtext (tầng nghĩa ẩn dụ) về nợ nần, về quá khứ nhơ nhuốc và sự xiềng xích của gia đình. Cách phim chuyển trạng thái từ sự bay bổng sang bi kịch hiện thực được thực hiện khá mượt mà, không tạo cảm giác đứt gãy. Điều Thành đánh giá cao nhất ở kịch bản này chính là việc dám đối diện với những góc khuất tàn nhẫn nhất của con người mà không cần phải dùng đến những màn gào thét vô nghĩa. Những nút thắt (Plot twists) được cài cắm đủ khéo để người xem cảm thấy ngột ngạt, nhưng đồng thời cũng cảm thấy sự logic trong tâm lý nhân vật. Đây là một kịch bản có tính toán, biết lúc nào cần đẩy cao trào và lúc nào cần để khán giả tự chiêm nghiệm trong sự tĩnh lặng của khung hình.

Trong phân tích điện ảnh, Mise-en-scène (dàn cảnh) là công cụ phản ánh nội tâm nhân vật, và 'Mai' đã làm tốt điều này thông qua việc sử dụng không gian và ánh sáng. Cái tên 'Mai' vừa có nghĩa là hoa mai, là ngày mai, nhưng cũng có thể hiểu là một sự tồn tại mong manh. Hình ảnh căn chung cư cũ với những hành lang sâu hút, chật hẹp là một phép ẩn dụ cho chính cuộc đời Mai: bế tắc, đầy sự rình rập của những kẻ soi mói. Color Theory (thuyết màu sắc) trong phim được vận dụng rõ rệt: tông màu xanh lạnh lẽo bao trùm cuộc sống của Mai trước khi gặp Dương, và sự xâm nhập của sắc vàng ấm áp khi tình yêu chớm nở. Nhưng đỉnh cao phải kể đến biểu tượng của đôi bàn tay và những vết sẹo. Đôi bàn tay của một nhân viên massage – vừa dùng để xoa dịu nỗi đau của người khác, vừa mang gánh nặng của sự khinh miệt xã hội. Chiếc cửa sổ luôn đón ánh nắng nhưng lại bị che chắn bởi những rèm cửa dày đặc tượng trưng cho nỗi sợ hãi về sự phơi bày. Một chi tiết ẩn dụ đắt giá khác là sự xuất hiện của những cơn mưa; không phải là kiểu mưa lãng mạn thông thường, mà là những trận mưa rào cuốn trôi đi lớp trang điểm, để lộ ra gương mặt mệt mỏi và những bí mật không thể giấu kín. Phim không cố gắng giảng giải thông điệp, mà để các biểu tượng này tự lên tiếng, tạo nên một lớp nghĩa sâu sắc về việc tìm kiếm sự cứu rỗi trong một thế giới đầy rẫy định kiến.

Dưới bàn tay của Giám đốc hình ảnh Diệp Thế Vinh, 'Mai' sở hữu những khung hình mang tính thẩm mỹ cao, thoát ly khỏi cái mác 'phim truyền hình chiếu rạp'. Cách sử dụng Depth of field (độ sâu trường ảnh) để cô lập Mai giữa đám đông hay trong chính căn nhà mình đã tạo ra một cảm giác cô độc hiện sinh mạnh mẽ. Những cú Long take (quay dài) được tính toán kỹ lưỡng, đặc biệt là cảnh tranh cãi cao trào, giúp duy trì cảm xúc nhân vật mà không bị ngắt quãng bởi cắt cảnh. Về phần âm thanh, âm nhạc của Phan Mạnh Quỳnh không chỉ đóng vai trò minh họa mà còn là một lớp lời thoại thứ hai. Những bản phối ballad buồn da diết kết hợp với âm thanh môi trường (Ambient sound) như tiếng động cơ, tiếng cãi vã xa xăm từ hàng xóm, tiếng mưa rơi trên mái tôn... tất cả tạo nên một Soundscape (không gian âm thanh) đặc quánh hiện thực. Sự tương phản giữa sự tĩnh lặng trong căn phòng của Mai và sự ồn ào của thế giới bên ngoài được xử lý cực kỳ chuyên nghiệp, giúp khán giả cảm nhận được áp lực tâm lý mà nhân vật phải chịu đựng. Kỹ thuật quay phim và âm thanh trong 'Mai' đã thực sự chạm đến đẳng cấp của những bộ phim Art-house quốc tế nhưng vẫn giữ được hơi thở của văn hóa đại chúng Việt Nam.

Phim 'Mai' không chỉ là câu chuyện của một cá nhân; nó là tấm gương phản chiếu những vấn đề xã hội nhức nhối tại Việt Nam. Đó là sự bất công trong quan niệm về 'tiết hạnh' của người phụ nữ, là sự độc hại của mối quan hệ huyết thống nơi cha mẹ coi con cái như một công cụ chi trả nợ nần. Nhân vật người cha của Mai là một đại diện tiêu biểu cho kiểu nam tính độc hại và sự ích kỷ tột cùng, một vai diễn phản diện đầy tính thực tế đến rợn người. Phim cũng chạm vào vấn đề khoảng cách giai cấp và định kiến về tuổi tác trong tình yêu. Dương, một chàng công tử sống trong nhung lụa, yêu Mai bằng một tình yêu bản năng nhưng chưa đủ trưởng thành để bảo vệ cô trước những cơn bão xã hội. Tác động văn hóa của 'Mai' nằm ở chỗ nó buộc khán giả phải nhìn thẳng vào sự thật: chúng ta vẫn đang sống trong một xã hội mà 'miệng đời' có thể giết chết một tâm hồn nhanh hơn bất kỳ loại vũ khí nào. Sự phân biệt đối xử với những công việc như massage, sự ghẻ lạnh đối với những người phụ nữ có quá khứ lầm lỗi... tất cả được phơi bày một cách trần trụi. Bộ phim trở thành một chủ đề thảo luận nóng hổi về nữ quyền, về quyền được mưu cầu hạnh phúc bất kể tuổi tác và quá khứ, khiến người xem phải tự vấn về lòng trắc ẩn của chính mình.

Nếu coi bộ phim là một hành trình thanh tẩy (Catharsis), thì Mai chính là trung tâm của sự thanh tẩy đó. Từ một người phụ nữ sống như một cái bóng, Mai dần mở lòng để đón nhận ánh sáng, để rồi cuối cùng bị chính ánh sáng đó làm cho bỏng rát. Nhưng điều quan trọng không phải là kết cục cô có hạnh phúc hay không theo nghĩa thông thường, mà là sự chuyển biến trong nhận thức. Mai đã chọn cách đối diện thay vì trốn chạy. Nhân vật Dương cũng có một cung phản ứng (Character Arc) thú vị: từ một gã trai lơ lửng, anh ta đã biết đau, biết hận và biết hy sinh, dù sự hy sinh đó mang lại kết cục cay đắng. Sự phát triển nhân vật trong phim được xây dựng theo lối tuyến tính nhưng chứa đựng nhiều biến đổi tâm lý phức tạp. Phim không tô hồng hiện thực, không tạo ra một cái kết 'Happy Ending' kiểu cổ tích, vì nếu làm vậy, nó sẽ phản bội lại toàn bộ sự chân thực đã dày công xây dựng từ đầu. Kết thúc của phim là một dấu lặng đầy dư ba, cho thấy sự trưởng thành đau đớn của Mai. Cô không còn cần ánh sáng từ Dương để tồn tại; cô đã tự tìm thấy ánh sáng bên trong chính mình, dù ánh sáng đó được tôi luyện từ những đổ vỡ. Đây là một cách xây dựng nhân vật cực kỳ nhân văn và hiện đại, thoát khỏi những lối mòn cũ kỹ của điện ảnh Việt.