Quỷ Cẩu

Sức mạnh lớn nhất của 'Quỷ Cẩu' nằm ở việc khai thác một trong những truyền thuyết đô thị kinh điển nhất của người Việt: Chó đội nón mê. Trong tâm thức dân gian, hình ảnh con chó trắng với chiếc mũi đỏ, ban đêm đứng bằng hai chân và đội nón đi trên nóc nhà, là biểu tượng của tai ương và sự trả thù từ cõi âm. Phim đã rất khôn ngoan khi không 'hiện đại hóa' quá mức hình tượng này mà giữ nguyên nét nguyên sơ, thô lậu nhưng đầy ám ảnh của nó. Dưới góc độ phê bình, tôi đánh giá cao cách bộ phim biến ngôi nhà – vốn là biểu tượng của sự che chở – trở thành một 'lồng giam tâm linh'. Sự hiện diện của con Mít không chỉ là một yếu tố kinh dị đơn thuần, nó là hiện thân của sự giám sát. Nó đứng đó, lặng lẽ chứng kiến sự suy tàn của một gia tộc. Đây là thủ pháp 'folk horror' (kinh dị dân gian) điển hình: dùng những thực thể quen thuộc để tạo ra sự bất an tột độ. Con chó trắng không chỉ là kẻ thực thi công lý của cõi âm, mà nó là tấm gương phản chiếu những tội lỗi kinh hoàng mà các thành viên trong gia đình ông Quyết cố gắng che đậy. Phim đã thành công trong việc tạo ra một bầu không khí đặc quánh sự nghi kỵ, nơi mà tiếng sủa không còn là tín hiệu báo động kẻ thù từ bên ngoài, mà là tiếng chuông gọi hồn cho những kẻ thù đang trú ngụ ngay trong lòng gia đình.

Một nhà phê bình phim chân chính không thể bỏ qua bối cảnh lò mổ chó – 'trái tim' của toàn bộ bi kịch này. Trong điện ảnh, không gian thường phản ánh tâm hồn nhân vật. Lò mổ trong 'Quỷ Cẩu' được khắc họa với tông màu đỏ quạch của máu, sự xám xịt của kim loại và sự dơ bẩn của những chuồng cũi. Đây là nơi nhân tính bị triệt tiêu để nhường chỗ cho lợi nhuận. Sự tàn nhẫn đối với loài vật được phim sử dụng như một phép ẩn dụ cho sự tàn nhẫn giữa con người với con người. Hãy nhìn cách ông Quyết, bà Thúy, bà Liễu đối xử với nhau – họ không khác gì những thực thể đang cấu xé lẫn nhau để giành lấy sự sống hoặc sự bình yên giả tạo. Việc Nam trở về, mang theo tư duy của một người hiện đại, là một phép thử cho sự xung đột giữa truyền thống (lò mổ gia truyền) và đạo đức (sự trân trọng sự sống). Tuy nhiên, Nam cũng không hoàn toàn trong sạch. Việc anh giấu giếm cái thai của bạn gái cho thấy một sự tiếp nối của thói quen che đậy, một sự 'di truyền' của sự hèn nhát và dối trá. Phim đặt ra một vấn đề nhức nhối về nghiệp sát: Khi cái chết được coi là một công cụ kiếm tiền, thì ranh giới giữa người và quỷ trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Những cảnh quay cận cảnh việc chuẩn bị thịt chó không chỉ nhằm mục đích gây sốc (shock value), mà nó buộc khán giả phải đối diện với sự tàn bạo mà chúng ta thường lựa chọn ngoảnh mặt đi trong đời thực.

Kịch bản của 'Quỷ Cẩu' đi theo cấu trúc điều tra tâm lý kết hợp với yếu tố siêu nhiên. Nam đóng vai trò là 'thám tử' bất đắc dĩ trong chính ngôi nhà của mình. Tuy nhiên, càng đi sâu vào cuộc điều tra, anh càng nhận ra rằng kẻ thù không phải là một thế lực huyền bí xa lạ, mà chính là những người thân trong gia đình. Sự kết nối giữa cái chết của người cha và những biểu hiện kỳ lạ của các thành viên khác tạo nên một mạng lưới tội lỗi chằng chịt. Điểm yếu của nhiều phim kinh dị Việt là giải quyết nút thắt bằng một lý do hời hợt, nhưng 'Quỷ Cẩu' đã dũng cảm đi đến tận cùng của sự trừng phạt. Bi kịch của Nam là bi kịch của một thế hệ muốn thoát ly nhưng vẫn bị kéo lại bởi sợi dây xích của dòng tộc. Hình ảnh người bạn gái mang thai của Nam là một chi tiết đắt giá: Nó đại diện cho tương lai, cho một mầm sống mới, nhưng đồng thời cũng là đối tượng bị đe dọa bởi nghiệp chướng của quá khứ. Liệu đứa trẻ sinh ra có mang theo 'lời nguyền' của lò mổ? Phim không trả lời trực diện, nhưng sự lơ lửng đó chính là thứ dư vị đắng chát mà một tác phẩm điện ảnh chất lượng cần phải có. Sự tham gia của các thầy cúng, những nghi lễ trừ tà chỉ càng tô đậm thêm sự bất lực của con người trước vòng xoáy nhân quả mà chính họ đã tạo ra.

Dưới góc nhìn chuyên môn, dàn diễn viên của 'Quỷ Cẩu' là một sự sắp xếp đầy ý đồ. Chúng ta có sự vững chãi, đầy nội lực của NSND Kim Xuân – người có khả năng điều khiển không khí phân cảnh chỉ bằng một ánh mắt hay một tiếng thở dài. Đối trọng với đó là sự gai góc, thực tế của Quang Tuấn – một gương mặt đã quá quen thuộc với dòng phim tâm lý tội phạm. Quang Tuấn diễn vai Nam với sự tiết chế cần thiết, thể hiện rõ sự hoang mang của một trí thức trẻ trước những hiện tượng không thể giải thích bằng logic. Tuy nhiên, bất ngờ lớn nhất lại đến từ những gương mặt như Vân Dung hay Nam Thư. Họ rũ bỏ vẻ ngoài hào nhoáng hay hài hước thường thấy để hóa thân vào những nhân vật đầy toan tính, tham lam và sợ hãi. Sự va chạm giữa lối diễn kịch nghệ của các nghệ sĩ miền Bắc và lối diễn tự nhiên, bộc phát của các diễn viên miền Nam tạo ra một nhịp điệu lạ lẫm, đôi khi khập khiễng nhưng lại vô tình phù hợp với không khí một gia đình đang trên đà đổ vỡ. Mỗi nhân vật đều có một 'con quỷ' riêng trong lòng, và dàn diễn viên đã thành công trong việc bóc tách từng lớp mặt nạ đó.