Tử chiến trên không

Kịch bản của 'Tử chiến trên không' tuân thủ khá chặt chẽ cấu trúc ba hồi truyền thống, nhưng điểm đáng khen ngợi nằm ở cách thiết lập nhịp điệu (pacing). Hồi một bắt đầu bằng những lát cắt đời thường tại sân bay Đà Nẵng – nơi tiếng loa thông báo và sự hối hả của hành khách tạo nên một bức tranh bình yên giả tạo. Thành Nagi đặc biệt ấn tượng với cách biên kịch cài cắm các chi tiết về phi hành đoàn; họ không được xây dựng như những siêu anh hùng Marvel, mà là những nhân viên mệt mỏi với những rắc rối cá nhân, những nụ cười công nghiệp nhưng ẩn chứa sự chuyên nghiệp tận tâm. Khi Long và băng nhóm của hắn bắt đầu ra tay, sự chuyển tông (tonal shift) diễn ra đột ngột nhưng không gãy gọn, tạo ra một cú sốc thực sự cho khán giả. Việc lựa chọn lộ trình Đà Nẵng - Buôn Ma Thuột là một điểm nhấn thú vị. Nó không quá dài như những chuyến bay xuyên lục địa trong phim Hollywood, buộc các tình tiết phải diễn ra dồn dập, ép phê hơn. Long không chỉ muốn cướp máy bay; hắn muốn cướp đi sự tự do để chạy trốn khỏi một quá khứ đen tối, biến chiếc phi cơ thành phương tiện đào thoát xuyên biên giới. Tuy nhiên, logic kịch bản đôi chỗ vẫn còn những 'lỗ hổng' nhỏ về quy trình an ninh hàng không – một điểm trừ nhẹ mà những khán giả khó tính có thể nhận ra. Nhưng xét về mặt giải trí và tạo kịch tính, bộ phim đã thành công trong việc giữ chân người xem vào ghế ngồi, hệt như cách các hành khách bị trói chặt bởi nỗi sợ.

Một bộ phim hành động chỉ giỏi bằng kẻ phản diện của nó. Nhân vật Long do nam chính thủ vai không phải là một tên tội phạm rập khuôn với những tiếng cười khả ố. Ở Long, ta thấy một sự điềm tĩnh đáng sợ - cái điềm tĩnh của kẻ không còn gì để mất (nihilism). Long đại diện cho một tầng lớp bị dồn vào đường cùng, tin rằng bạo lực là phương cách duy nhất để tái định nghĩa số phận. Những đoạn hội thoại của Long mang sắc thái triết lý cực đoan, hắn chất vấn về sự công bằng và cái giá của sự cứu rỗi. Sự đối đầu giữa Long và cơ trưởng không chỉ là cuộc đấu trí về mặt kỹ thuật bay, mà là cuộc tranh biện về đạo đức. Liệu mạng sống của một vài cá nhân có đáng giá hơn sự an nguy của cả một cộng đồng? Long là một kẻ độc tài trong không gian hẹp, hắn thiết lập luật lệ riêng và buộc tất cả phải tuân theo. Diễn xuất trong các phân cảnh đối mặt giữa Long và phi hành đoàn cho thấy một sự căng thẳng mang tính điện ảnh cao, nơi ánh mắt đôi khi nói nhiều hơn cả lời thoại. Tuy nhiên, nếu biên kịch đào sâu hơn một chút vào 'backstory' của Long, có lẽ sự thấu cảm (dù là méo mó) dành cho hắn sẽ còn mạnh mẽ hơn nữa.

Làm phim trong khoang máy bay là một cơn ác mộng về mặt dàn dựng (mise-en-scène). Với không gian hẹp, việc đặt góc máy sao cho không bị lặp lại và nhàm chán là một bài toán khó. Đạo diễn hình ảnh của 'Tử chiến trên không' đã tận dụng tối đa các cú máy cận (close-up) và cực cận để bắt trọn những giọt mồ hôi, những đồng tử giãn ra vì sợ hãi. Ánh sáng trong cabin chuyển biến theo tâm trạng của bộ phim: từ ánh sáng trắng trung tính ban đầu sang sắc đỏ rực của đèn báo động, tạo nên một bầu không khí địa ngục thực sự. Đặc biệt, thiết kế âm thanh là một điểm sáng không thể bỏ qua. Tiếng gầm rú của động cơ phản lực được sử dụng như một lớp nền (ambient noise) gây căng thẳng thần kinh liên tục. Tiếng súng nổ trong không gian kín mang lại cảm giác chói tai, đau đớn, nhắc nhở khán giả về sự mong manh của lớp vỏ nhôm đang bảo vệ họ trước hư không. Sự tương phản giữa tiếng la hét hỗn loạn bên trong và sự im lặng rợn người của tầng mây bên ngoài máy bay được xử lý rất tinh tế, tạo nên một hiệu ứng cô lập tuyệt đối.

Điểm nhân văn nhất của 'Tử chiến trên không' nằm ở việc tôn vinh những người bình thường trong hoàn cảnh phi thường. Khi chính quyền mặt đất bất lực vì khoảng cách địa lý và sự nhiễu loạn thông tin, phi hành đoàn – từ cơ trưởng, tiếp viên cho đến nhân viên an ninh – trở thành những người thực thi công lý duy nhất. Bộ phim khắc họa quá trình họ vượt qua bản năng sinh tồn cá nhân để hướng tới trách nhiệm tập thể. Có những khoảnh khắc run rẩy, có những lúc muốn buông xuôi, nhưng cuối cùng, phẩm hạnh nghề nghiệp đã chiến thắng. Đây là một thông điệp mạnh mẽ về ý thức hệ dân sự. Trận chiến trong khoang lái (cockpit) và những cuộc đụng độ tay đôi ở lối đi giữa các hàng ghế được dàn dựng võ thuật khá thực dụng, không quá hoa mỹ nhưng mang đậm tính sát thương. Nó phản ánh đúng bản chất của một cuộc sinh tồn: không có chỗ cho những đường quyền đẹp mắt, chỉ có những cú đánh để sống sót. Sự hy sinh của một số thành viên trong đoàn không bị biến thành sướt mướt rẻ tiền mà được xử lý đầy trang trọng, tạo nên sức nặng cảm xúc cho hồi kết của phim.

Công bằng mà nói, 'Tử chiến trên không' vẫn còn những hạn chế nhất định về mặt kỹ xảo (CGI) trong các cảnh quay ngoại cảnh máy bay trên không trung – một điểm yếu cố hữu của phim Việt do ngân sách hạn hẹp. Tuy nhiên, nếu xét về tư duy làm phim hành động nghiêm túc, đây là một bước tiến dài. Bộ phim không sa đà vào những mảng miếng hài hước vô duyên để câu khách, mà trung thành với chất kịch tính (thriller) từ đầu đến cuối. Thành Nagi đánh giá cao sự dũng cảm của ekip khi lựa chọn một đề tài khó nhằn và nhạy cảm. Nó cho thấy điện ảnh nội địa đang dần thoát khỏi cái bóng của những bộ phim rom-com hay gia đình vốn dĩ đã quá bão hòa, để vươn tới những cấu trúc kể chuyện phức tạp hơn, đòi hỏi kỹ thuật dàn dựng cao hơn. 'Tử chiến trên không' không chỉ là một bộ phim để xem, nó là một minh chứng cho thấy chúng ta có thể tạo ra những trải nghiệm điện ảnh nghẹt thở mang đậm bản sắc Việt, ngay cả trong những không gian tù túng nhất.