Cuộc Chiến Gấu Trúc

Điểm độc đáo và gây sửng sốt nhất của 'Cuộc Chiến Gấu Trúc' chính là cách Takahata sử dụng cấu trúc của một bộ phim tài liệu (mockumentary) để kể về những sinh vật chỉ có trong truyền thuyết. Với sự dẫn dắt của giọng đọc ngoại đề khách quan, bộ phim không lý tưởng hóa cuộc sống của loài Tanuki. Chúng không phải là những anh hùng mẫu mực; chúng lười biếng, ham ăn, ham vui, và thường xuyên cãi vã. Chính sự 'người' đến trần trụi này đã tạo nên một sợi dây liên kết vô hình nhưng bền chặt với khán giả. Takahata không xây dựng một cuộc chiến thiện - ác phân minh theo kiểu Hollywood. Thay vào đó, ông mô tả một cuộc chiến sinh tồn giữa một thực thể không thể thay đổi (thiên nhiên/truyền thống) và một thực thể không ngừng bành trướng (đô thị hóa). Việc các chú gấu mèo phải học lại những kỹ năng biến hình đã mất từ tổ tiên để chống lại máy xúc, máy ủi là một ẩn dụ đầy xót xa cho việc con người phải rũ bỏ bản sắc để thích nghi với một thế giới mà họ không còn thuộc về.

Về mặt thị giác, Takahata và đội ngũ Ghibli đã thực hiện một nước đi thiên tài khi thể hiện loài Tanuki qua ba hình thái khác nhau: hình thái thực tế của loài động vật, hình thái nhân hóa (đi bằng hai chân, mặc quần áo) và hình thái biếm họa theo phong cách manga cổ điển của Shigeru Mizuki. Sự luân chuyển giữa các hình thái này không chỉ là thủ pháp hoạt họa, mà là sự phân tầng về mặt nhận thức. Khi ở hình thái thực tế, chúng là nạn nhân vô tội của hệ sinh thái. Khi ở hình thái nhân hóa, chúng là những chính trị gia, những chiến binh, những kẻ đang cố gắng 'tư duy' như con người để đánh bại con người. Và cuối cùng, hình thái biếm họa xuất hiện khi chúng kiệt sức hoặc mất tập trung – đó chính là bản ngã nguyên thủy nhất, vô tư lự nhất. Thông qua đó, phim đặt ra câu hỏi hiện sinh: Chúng ta phải thay đổi hình dạng đến mức nào để có thể tồn tại trong một xã hội xa lạ? Và khi đã thay đổi quá nhiều, liệu chúng ta có còn là chính mình?

Phân cảnh 'Cuộc diễu hành của yêu ma' (The Ghost Parade) là một trong những khoảnh khắc vĩ đại nhất trong lịch sử điện ảnh hoạt hình thế giới. Đây là nỗ lực cuối cùng, tổng lực của bầy gấu mèo nhằm đánh thức nỗi sợ hãi tâm linh của con người. Hình ảnh những vị thần, quỷ dữ, và những điển tích dân gian tràn ngập đường phố New Town không chỉ là một màn trình diễn kỹ thuật đồ họa thượng thừa của Ghibli, mà là một lễ tang hoành tráng cho quá khứ. Tuy nhiên, cái kết cục của buổi diễn mới chính là cú đâm chí mạng vào trái tim người xem: Con người hiện đại không còn sợ hãi thần linh; họ nhìn nhận sự kỳ diệu đó như một màn quảng cáo, một trò giải trí rẻ tiền của công viên chủ đề. Khi niềm tin vào siêu nhiên bị thương mại hóa, thiên nhiên chính thức thất bại. Sức mạnh biến hình vĩ đại nhất của loài Tanuki đã trở nên vô dụng trước sự vô cảm của chủ nghĩa tiêu thụ.

Cái kết của phim là một trong những kết thúc thực tế và đau lòng nhất. Không có phép màu nào xảy ra. Đồi Tama vẫn biến thành khu đô thị. Những con gấu mèo không thể biến hình phải chết trong rác thải hoặc trên đường cao tốc. Những con có khả năng biến hình xuất sắc nhất chọn con đường đau đớn nhất: Đồng hóa. Chúng biến thành những nhân viên văn phòng, những người đàn ông mặc suit, ngày ngày chen chúc trên tàu điện ngầm, uống rượu để quên đi bản ngã lông lá của mình. Đây là một sự chỉ trích gay gắt đối với xã hội Nhật Bản hiện đại, nơi mà sự thành công đồng nghĩa với việc giết chết phần tự do, hoang dã bên trong. Cảnh cuối cùng khi những chú gấu mèo còn sót lại nhảy múa trên một sân golf – tàn tích của rừng xanh xưa kia – dưới ánh trăng, là một lời nhắc nhở nhức nhối rằng: Chúng ta có thể xây dựng những thành phố vĩ đại, nhưng chúng ta đã đánh mất linh hồn của mặt đất.