Phí Phông: Quỷ Máu Rừng Thiêng

Phí Phông không phải là một sáng tạo ngẫu hứng. Trong nhân học văn hóa, Phí Phông đại diện cho 'Cái Bóng' (The Shadow) theo lý thuyết của Carl Jung – những phần tối tăm, bản năng và bị kìm nén của cộng đồng. Đạo diễn đã rất khéo léo khi xây dựng bối cảnh rừng thiêng nước độc không chỉ là một không gian vật lý, mà là một không gian tâm lý. Ở đó, nhân vật Còn của Kiều Minh Tuấn không còn là một anh hề màn ảnh, mà là một kẻ mang trên vai sức nặng của truyền thống và trách nhiệm. Sự đối lập giữa Còn (kinh nghiệm, trầm mặc) và Dương (nhiệt huyết nhưng non nớt) tạo nên một động lực học thú vị, phản ánh sự chuyển giao thế hệ trong việc tiếp nhận các giá trị tâm linh. Cái hay của kịch bản nằm ở chỗ nó không vội vàng phô trương con quỷ ngay lập tức. Nó để nỗi sợ thẩm thấu qua những cái chết bí ẩn, qua ánh mắt dò xét của dân bản nhắm vào mẹ con Mon và Lua. Đây là thủ pháp 'Othering' (Biến kẻ khác thành ngoại giới) điển hình: khi cộng đồng gặp tai ương, họ cần một vật tế thần, và những người 'khác biệt' như Mon và Lua trở thành mục tiêu hoàn hảo. Phí Phông lúc này không chỉ là một loài quỷ hút máu, nó là sự hiện thân của bạo lực đám đông và nỗi sợ những gì ta không hiểu rõ.

Nửa sau của bộ phim chuyển hướng từ một cuộc săn lùng quái vật thuần túy sang một tác phẩm trinh thám tâm lý đầy kịch tính. Việc đặt hai nhân vật chính vào tình thế phải cứu người mẹ đang bị lời nguyền đánh gục đã cá nhân hóa cuộc chiến. Nó không còn là chuyện trừ tà cho thiên hạ, mà là cuộc chiến giành giật linh hồn của người thân từ tay định mệnh. Bí mật động trời được chôn vùi trong chốn rừng thiêng chính là 'cú lật' (twist) mang tính triết học cao. Nó thách thức người xem: Liệu kẻ mang đặc tính của quỷ có nhất thiết là quỷ? Và kẻ đi diệt quỷ có chắc chắn giữ được thiên lương? Tôi đánh giá cao cách bộ phim xây dựng hình tượng Mon và Lua. Diệp Bảo Ngọc đã mang đến một sự tĩnh lặng đầy đe dọa nhưng cũng vô cùng đáng thương cho nhân vật Mon. Ánh mắt của cô là sự giao thoa giữa bản năng thú tính và tình mẫu tử thiêng liêng. Chính sự mập mờ này đã giữ cho mạch phim luôn căng thẳng. Những cái chết ghê rợn trong bản không đơn thuần để phục vụ yếu tố thị giác, chúng là những dấu mốc dẫn lối vào trung tâm của bóng tối – nơi mà quỷ dữ và con người thực chất chỉ là hai mặt của một đồng xu. Kịch bản đã rất tỉnh táo khi không sa đà vào việc giải thích mọi thứ bằng phép thuật, mà dành không gian cho những góc khuất nhân tính lên tiếng.

Về mặt hình ảnh, 'Phí Phông: Quỷ Máu Rừng Thiêng' là một bước tiến dài trong việc định hình thẩm mỹ kinh dị Việt. Không còn những tông màu xanh lạnh lẽo giả tạo thường thấy, phim sử dụng bảng màu trầm uất của đất, của rêu phong và màu đỏ thẫm của máu – một sự phối trộn đầy bản năng. Ánh sáng trong phim được xử lý theo phong cách chiaroscuro (tương phản sáng tối mạnh), biến khu rừng thành một thực thể sống, hơi thở của nó là sương mù và nhịp tim của nó là tiếng trống cúng tế. Những phân cảnh quay cận vào các nghi lễ phù thủy không tạo cảm giác mê tín dị đoan rẻ tiền, mà gợi lên một sự tôn kính pha lẫn kinh hãi trước những quyền năng siêu nhiên. Đặc biệt, thiết kế âm thanh là một điểm cộng cực lớn. Tiếng xào xạc của lá rừng, tiếng gầm gừ đứt quãng của loài quỷ Phí Phông được đan cài với những âm thanh nhạc cụ dân tộc cải biên, tạo nên một bầu không khí đặc quánh, khiến khán giả cảm thấy khó thở ngay cả trong những cảnh quay toàn rộng. Sự im lặng cũng được sử dụng như một vũ khí; đôi khi cái đáng sợ nhất không phải là tiếng thét, mà là sự im lặng chết chóc trước khi cơn bão ập đến.

Khi bức màn bí mật được vén lên, thứ còn lại sau cùng không phải là xác chết của con quỷ, mà là những tâm hồn vụn vỡ. 'Phí Phông' gửi gắm một thông điệp sắc sảo về sự cứu rỗi. Còn và Dương, từ những 'pháp sư tập sự' chỉ biết nhìn thế giới qua sách vở và bùa chú, đã phải đối mặt với thực tế nghiệt ngã rằng: bùa chú mạnh nhất không diệt được lòng tham và sự đố kỵ. Bộ phim cũng phản ánh một thực trạng xã hội về sự cô lập của các cộng đồng miền núi và cách mà những truyền thuyết bị lợi dụng để che đậy tội ác con người. Mối quan hệ giữa Mon và Lua là biểu tượng cho sự bảo tồn bản sắc trong một thế giới khắc nghiệt. Dù mang trong mình 'máu quỷ', họ vẫn khao khát được sống, được yêu và được thừa nhận. Đây chính là yếu tố làm nên tính 'văn chương' cho một tác phẩm điện ảnh. Nó nâng tầm bộ phim từ một câu chuyện kinh dị địa phương lên thành một bi kịch mang tính phổ quát về thân phận con người.