Taxi, em tên gì?

Trong lý thuyết điện ảnh, 'Road Movie' không bao giờ chỉ nói về đích đến. Đích đến chỉ là cái cớ (MacGuffin) để đẩy nhân vật ra khỏi vùng an toàn. Ở đây, Thượng Phong (Trường Giang) – một thực thể của logic, của những con số và sự phân loại bò sát – bị ném vào một không gian hẹp là chiếc taxi của Bình Chi (Angela Phương Trinh). Không gian cabin trở thành một vũ trụ thu nhỏ, một phòng thí nghiệm xã hội nơi hai nguyên tố hóa học đối nghịch buộc phải phản ứng với nhau. Con đường từ Sài Gòn đến Đà Lạt được khắc họa không chỉ qua những bảng chỉ dẫn địa lý mà qua sự biến chuyển của ánh sáng và nhịp độ. Sự gấp gáp ban đầu của Thượng Phong đại diện cho nhịp sống đô thị – nơi con người bị cầm tù bởi thời gian và những kế hoạch định sẵn. Nhưng khi chiếc xe lăn bánh vào những cung đường vắng, giữa đại ngàn và sương phủ, thời gian điện ảnh bắt đầu chậm lại. Đạo diễn đã khéo léo sử dụng những cú toàn cảnh (extreme long shot) để thấy sự nhỏ bé của con người trước thiên nhiên, từ đó hạ bệ cái tôi khổng lồ của một vị tiến sĩ đang tự đắc với mớ kiến thức lý thuyết của mình. Mỗi sự cố trên đường – từ hỏng xe đến những cuộc gặp gỡ kỳ lạ – đều là một nấc thang tâm lý, buộc nhân vật phải lột bỏ lớp vỏ bọc để đối diện với bản ngã thật sự.

Thành công lớn nhất của kịch bản nằm ở việc xây dựng hai hệ thống biểu tượng nhân vật cực kỳ rõ nét. Thượng Phong là đại diện cho 'Logos' – lý trí, trật tự. Anh ta nghiên cứu bò sát, những sinh vật máu lạnh, phản xạ theo bản năng sinh tồn đơn thuần. Việc anh ta đãng trí không phải vì anh ta kém thông minh, mà vì anh ta quá tập trung vào cái 'vi mô' mà quên mất cái 'vĩ mô' của cảm xúc con người. Ngược lại, Bình Chi là hiện thân của 'Pathos' – cảm xúc và sự trải nghiệm trực diện. Một cô gái lái taxi, làm một công việc vốn được mặc định cho nam giới, mang trong mình sự gai góc của một đóa hồng dại. Cách cô xử lý những tình huống hỏng hóc hay đối mặt với nguy hiểm cho thấy một trí tuệ đường phố (street-smart) mà không bằng cấp nào có thể chứng minh được. Sự tương tác giữa họ không đơn thuần là tình cảm nam nữ phát sinh theo lối mòn, mà là sự học hỏi lẫn nhau. Thượng Phong học cách 'nhìn' thay vì chỉ 'quan sát', và Bình Chi học cách 'tin' thay vì chỉ 'phòng vệ'. Đây là một sự chuyển hóa nhân vật (character arc) được xử lý khá mượt mà, dù đôi chỗ còn bị chi phối bởi các mảng miếng hài kịch tình huống.

Chúng ta không thể ngó lơ yếu tố hài hước trong một bộ phim có sự góp mặt của Trường Giang và cố nghệ sĩ Chí Tài. Tuy nhiên, dưới góc nhìn phê bình, tôi thấy sự xuất hiện của cặp vợ chồng kỳ quặc trong nhà nghỉ (do Chí Tài thủ vai) mang đậm màu sắc của sân khấu kịch Farce (hài kịch cường điệu). Phân đoạn tại nhà nghỉ là một 'trạm dừng chân' quan trọng về mặt cấu trúc. Nó phá vỡ nhịp điệu tuyến tính của hành trình để đưa khán giả vào một không gian siêu thực, nơi những tình huống dở khóc dở cười đẩy sự căng thẳng giữa Thượng Phong và Bình Chi lên đỉnh điểm. Cố nghệ sĩ Chí Tài với lối diễn xuất tỉnh queo nhưng đầy nội lực đã tạo ra một đối trọng cần thiết, giúp bộ phim không bị sa đà vào sự ủy mị quá sớm. Tuy nhiên, một số nhà phê bình khắt khe có thể cho rằng đoạn này hơi 'kịch', nhưng theo tôi, nó phục vụ mục đích giải tỏa áp lực (comic relief) và nhấn mạnh rằng thế giới ngoài kia luôn đầy rẫy những điều bất định mà một bộ óc tiến sĩ không bao giờ lường trước được.

Phim kết thúc tại Đà Lạt, nhưng đây không phải là một Đà Lạt check-in bóng bẩy thường thấy trong các MV ca nhạc. Đà Lạt trong 'Taxi, em tên gì?' là một thực thể u sầu, chứng kiến sự rạn nứt giữa Thượng Phong và vị hôn thê Hạ Mây, đồng thời cũng là nơi chứng kiến sự nảy mầm của một thứ cảm xúc mới. Việc chọn bối cảnh là một đám cưới/buổi cầu hôn tại Đà Lạt là một thủ pháp cổ điển nhưng hiệu quả. Sương mù không chỉ là hiệu ứng hình ảnh; nó là biểu tượng cho sự mập mờ trong trái tim con người. Khi Thượng Phong đứng giữa ranh giới của việc hoàn thành mục tiêu ban đầu (cầu hôn Hạ Mây) và việc thừa nhận cảm xúc thực sự với người bạn đồng hành mới, bộ phim đã chạm được vào một vấn đề hiện sinh: Chúng ta yêu một hình mẫu lý tưởng (Hạ Mây) hay yêu một người cùng ta vượt qua giông bão (Bình Chi)? Kết cục của phim có thể gây tranh cãi về mặt đạo đức truyền thống đối với một số người, nhưng xét về mặt điện ảnh, đó là một lựa chọn dũng cảm để tôn vinh sự thật của cảm xúc.