Cha cõng con

Bối cảnh của 'Cha cõng con' không đơn thuần là phông nền địa lý; nó là một nhân vật sống động, có linh hồn và sự tàn nhẫn riêng. Đạo diễn đã đặt hai cha con Mộc và Cá vào một vùng thung lũng nơi nước lũ là kẻ thù và cũng là người bạn duy nhất. Sự đối lập giữa không gian sống chật hẹp, ngập lụt với sự bao la của những dãy núi đá Hà Giang tạo nên một nghịch lý thị giác. Ở đó, con người nhỏ bé như những hạt cát nhưng lại chứa đựng khát vọng cao vút như đỉnh núi. Hình ảnh chiếc máy bay - 'con chim sắt' - bay qua bầu trời thung lũng là một biểu tượng đắt giá về sự đứt gãy giữa thế giới hiện đại và thực tại cổ xưa của những con người sống bám vào sông nước. Cách Lương Đình Dũng xử lý không gian cho thấy một tư duy điện ảnh sắc sảo: ông không dùng flycam để phô trương cảnh đẹp, ông dùng góc rộng để nhấn mạnh sự cô độc của con người trước sự hùng vĩ đầy đe dọa của thiên nhiên.

Một trong những điểm làm nên giá trị học thuật của 'Cha cõng con' chính là sự tối giản trong thoại (minimalism). Trong thế giới của Mộc và Cá, ngôn ngữ trở nên dư thừa trước những cử chỉ chăm sóc, những cái nhìn đầy ưu tư và những bước chân lầm lũi. Đạo diễn đã rất dũng cảm khi để hình ảnh tự thân lên tiếng. Câu chuyện về một cậu bé mắc bệnh hiểm nghèo và người cha nghèo khó tìm cách thực hiện ước mơ cho con vốn dĩ rất dễ rơi vào cái bẫy của sự sướt mướt (melodrama). Tuy nhiên, 'Cha cõng con' đã tránh được điều đó nhờ vào nhịp phim chậm rãi, đôi khi là chậm đến mức cực đoan, buộc khán giả phải cùng thở, cùng chờ đợi và cùng đau với nhân vật. Đây là lối kể chuyện bằng nhịp điệu (rhythmic storytelling), nơi cảm xúc được nén lại như lò xo để rồi bùng nổ trong phân đoạn người cha cõng con lên đỉnh tòa tháp cao nhất thành phố. Đó không chỉ là hành trình vật lý, đó là một hành trình siêu hình từ bóng tối đi tìm ánh sáng.

Hệ thống biểu tượng trong phim được xây dựng lớp lang và đầy ẩn ý. Hình ảnh con cá mà cậu bé nâng niu không chỉ đại diện cho cái tên của em, mà còn là biểu tượng của sự sống mong manh nhưng bền bỉ trong dòng nước. Đối lập với nó là 'tòa tháp ánh sáng' nơi thành phố - một Utopia (vùng đất thiên đường) xa vời mà người cha muốn đưa con đến. Khi Mộc cõng Cá leo lên những bậc thang của tòa nhà cao tầng, hình ảnh đó mang tính biểu tượng cực cao: một sự cưỡng chế vượt qua giới hạn của giai tầng xã hội và sự hữu hạn của kiếp người. Người cha không chỉ cõng con trai mình, anh đang cõng cả một thế giới ước mơ bị bỏ quên, cõng cả nỗi tuyệt vọng của những kẻ bị gạt ra lề của sự phát triển. Cảnh tượng họ đứng trên đỉnh cao, nhìn xuống thành phố rực rỡ, chính là khoảnh khắc sự thuần khiết chiến thắng sự tàn khốc của thực tại.

Có thể thấy, Lương Đình Dũng không cố gắng làm một bộ phim để giải trí. Ông đang làm một cuộc thí nghiệm về cái đẹp trong khổ hạnh. Phong cách của ông chịu ảnh hưởng nhất định từ điện ảnh Iran (như Abbas Kiarostami) với việc sử dụng diễn viên không chuyên và tập trung vào những chi tiết nhỏ nhặt của đời sống. Tuy nhiên, chất thơ trong 'Cha cõng con' lại đậm đà bản sắc Việt: đó là sự nhẫn nhịn, lòng hiếu thảo và sự gắn kết vô hình giữa con người với đất đai. Phim không có những cao trào thắt nút hay những cú twist gây sốc; cao trào nằm ở sự chuyển biến trong đôi mắt của người cha khi nhận ra thời gian của con mình không còn nhiều. Đây là một sự dũng cảm nghệ thuật đáng ghi nhận, giữa một thị trường điện ảnh đang bị 'Hollywood hóa' mạnh mẽ, 'Cha cõng con' vẫn đứng vững như một cột mốc của dòng phim nghệ thuật (Arthouse) tại Việt Nam.