Bỏ trốn

Trung tâm của xung đột trong 'Bỏ trốn' không nằm ở những biến cố ngoại cảnh dồn dập, mà ở một vật thể nhỏ bé: chiếc nhẫn của bà ngoại. Trong ngôn ngữ điện ảnh của đạo diễn, chiếc nhẫn không chỉ là vàng, là vật chất; nó là sự ngưng đọng của ký ức và là quyền lực chuyển giao của thế hệ. Khi bà ngoại trao chiếc nhẫn cho bé Thi thay vì con dâu (bà Mai), một sự đứt gãy về mặt thứ bậc đã xảy ra. Đối với bà Mai, chiếc nhẫn là cái tát vào lòng tự trọng, là minh chứng cho việc bà chưa bao giờ thực sự được coi là 'người nhà'. Sự đay nghiến của bà Mai đối với Thi không phát xuất từ ác tâm thuần túy, mà từ một mặc cảm tự ti (inferiority complex) sâu sắc. Bà ta nhìn thấy ở đứa trẻ mồ côi sự ưu ái mà bà không bao giờ có được. Phân đoạn bà Mai phát hiện chiếc nhẫn được dàn dựng với nhịp cắt nhanh, góc quay cận cảnh vào ánh mắt hằn học, đối lập với sự tĩnh lặng đáng sợ của bé Thi, tạo nên một sự tương phản thị giác cực đại. Chiếc nhẫn lúc này trở thành một 'gánh nặng' tâm linh, đẩy Thi ra khỏi cái gọi là gia đình và đẩy bà Mai vào hố sâu của sự tha hóa đạo đức.

Phim sử dụng thủ pháp đối lập không gian một cách triệt để. Ngôi nhà của người bác, nơi Thi sinh sống ban đầu, được khắc họa với những mảng tối và khung hình hẹp, tạo cảm giác ngột ngạt và tù túng. Đó là một không gian của sự 'không thuộc về'. Mỗi bước chân của Thi trong căn nhà đó đều rụt rè, như thể cô bé đang mượn tạm không khí để thở. Ngược lại, khi Thi 'bỏ trốn' và tìm đến mộ bà ngoại, không gian mở ra một cách bất ngờ. Nghĩa trang – nơi vốn dĩ tượng trưng cho cái chết – lại trở thành nơi nương náu duy nhất cho một sự sống đang bị tổn thương. Tại đây, ranh giới giữa cõi âm và cõi dương mờ đi, chỉ còn lại sự giao thoa của lòng trắc ẩn. Sự xuất hiện của gia đình nghèo nhận nuôi Thi là một cú bẻ lái (twist) mang tính cứu rỗi. Họ nghèo về vật chất nhưng giàu có về không gian tâm hồn. Sự tương phản giữa sự sang trọng nhưng lạnh lẽo của nhà bác và sự đơn sơ nhưng ấm áp của gia đình mới là lời chỉ trích đanh thép vào thói trưởng giả học làm sang và sự khô héo của tình người trong xã hội hiện đại.

Nửa sau của bộ phim tập trung vào sự chuyển biến tâm lý của nhân vật bà Mai. Đây là phần khó nhất và cũng là phần 'đắt' nhất của tác phẩm. Sự hối lỗi của bà Mai không đến từ một lời răn đe, mà đến từ sự trống rỗng. Khi Thi đi rồi, căn nhà không trở nên bình yên hơn mà trái lại, nó trở nên hoang lạnh. Sự vắng mặt của đứa trẻ chính là sự hiện diện mạnh mẽ nhất của tội lỗi. Đạo diễn đã rất tinh tế khi để bà Mai đối diện với những kỷ vật của Thi và của bà nội, nơi bóng ma của sự hối hận bắt đầu gặm nhấm bà. Hành trình đi tìm Thi của bà Mai là một cuộc hành hương ngược về miền đạo đức. Bà không đi tìm Thi để 'làm phúc', bà đi tìm Thi để tự cứu lấy mình. Khoảnh khắc bà tìm thấy Thi tại gia đình nghèo, thấy đứa trẻ đang mỉm cười trong sự thiếu thốn, là một sự sụp đổ hoàn toàn của cái tôi ích kỷ. Đó là lúc bà nhận ra rằng, sự giàu có không nằm ở chiếc nhẫn vàng, mà ở khả năng yêu thương không điều kiện.

Cái kết khi bà Mai đón Thi về không phải là một 'happy ending' kiểu cổ tích rẻ tiền. Nó là một sự khởi đầu mới đầy khắc nghiệt. Sự trở về của Thi mang theo một vị thế mới: cô bé không còn là kẻ ăn gửi nằm nhờ, mà là người nắm giữ chìa khóa linh hồn của cả ngôi nhà. Mối quan hệ giữa bà Mai và Thi từ đây sẽ được xây dựng trên một nền tảng mới – nền tảng của sự thấu hiểu xuyên qua đớn đau. 'Bỏ trốn' đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của nó khi đặt ra câu hỏi cho mỗi khán giả: Chúng ta đang trốn chạy khỏi điều gì, và thực sự chúng ta đang tìm kiếm điều gì trong căn nhà của chính mình? Phim kết thúc bằng một cú máy viễn cảnh (long shot), hình ảnh hai người đi về phía hoàng hôn, không quá bi lụy nhưng đầy trăn trở về cái giá của sự trưởng thành và lòng vị tha.