Hải Nguyệt

Để hiểu được 'Hải Nguyệt', trước tiên ta phải hiểu về 'vật chất' mà nó tôn vinh. Nước mắm trong phim không đơn thuần là một loại gia vị; nó là máu huyết của một dòng họ, là danh dự của một vùng đất. Đạo diễn Trần Mỹ Hà đã cực kỳ tinh tế khi xây dựng bối cảnh nhà thùng – nơi những chiếc thùng gỗ khổng lồ đứng sừng sững như những vị thần giám hộ cho truyền thống. Phim mở ra một không gian đặc quánh mùi cá muối, mùi gỗ mục và mùi của thời gian. Nguyệt, nhân vật chính, không chỉ thừa kế một công việc kinh doanh; cô thừa kế một lời thề. Sự sắc sảo của kịch bản nằm ở chỗ nó đặt nhân vật vào một tình thế ngặt nghèo của lịch sử và kinh tế. Nghề làm nước mắm thủ công đang đứng trước sự xâm lăng của những phương thức sản xuất công nghiệp nhanh chóng nhưng vô hồn, và cả những mưu đồ chiếm đoạt tài sản. Trong bối cảnh đó, việc Nguyệt quyết tâm giữ lấy 'giọt nước mắm cốt' đầu tiên không chỉ là một hành động kinh tế, mà là một sự phản kháng văn hóa. Thành Nagi cho rằng, đây chính là điểm cốt lõi tạo nên sức nặng editorial cho bộ phim: Sự bảo thủ tích cực. Nguyệt bảo thủ với chất lượng, với đạo đức nghề nghiệp giữa một thời đại mà các giá trị đang bị pha loãng.

Hồng Ánh, trong một trong những vai diễn để đời nhất của mình, đã hóa thân thành một Nguyệt đầy góc cạnh. Nguyệt không phải là kiểu nữ chính ủy mị, chờ đợi sự cứu rỗi. Cô là hiện thân của sự nhẫn nại biển cả: lặng lẽ nhưng có thể nhấn chìm mọi rào cản. Sự nghị lực của Nguyệt được khắc họa qua từng bước đi, từng cái nhìn cương nghị trước những gã đàn ông muốn thâu tóm gia sản của cô. Điểm đáng chú ý trong cách xây dựng nhân vật của 'Hải Nguyệt' là sự cô độc. Nguyệt cô độc trong chính gia đình mình, cô độc giữa những người thợ, và cô độc trong cuộc tình duyên trắc trở. Nhưng chính sự cô độc đó đã trui rèn nên một bản lĩnh thép. Phim không tô hồng thực tế; nó cho thấy cái giá của sự giữ nghề là mồ hôi, là sự ghẻ lạnh và đôi khi là cả hạnh phúc cá nhân. Cách Nguyệt chạm tay vào làn nước mắm sóng sánh ánh vàng không khác gì một nghi lễ tôn giáo. Ở đó, nhân vật và vật thể hòa làm một, tạo nên một sự thăng hoa về mặt tinh thần mà ít bộ phim nào cùng thời làm được.

Phim không dừng lại ở câu chuyện cá nhân mà mở rộng ra thành một cuộc chiến giữa các hệ giá trị. Một bên là sự chậm rãi, tỉ mỉ, tôn trọng quy luật tự nhiên của nghề làm mắm truyền thống; bên kia là sự nóng vội, tham lam của những kẻ muốn biến mọi thứ thành tiền bạc tức thời. Những kẻ phản diện trong phim không chỉ ác theo nghĩa thông thường, chúng đại diện cho sự xói mòn đạo đức trong giai đoạn chuyển giao kinh tế. 'Hải Nguyệt' đặt ra câu hỏi nhức nhối: Làm sao để giữ mình không bị vấy bẩn khi xung quanh đều là bùn lầy? Nguyệt đã trả lời bằng hành động. Cô phục dựng lại những gì đã mất từ đống tro tàn, từ những chiếc thùng gỗ bị bỏ hoang. Đây là một ẩn dụ mạnh mẽ cho sự phục hưng văn hóa. Theo quan điểm của Thành Nagi, bộ phim mang tính dự báo cao, vì ngay cả ở thế kỷ 21, câu chuyện về việc giữ gìn bản sắc trước làn sóng toàn cầu hóa vẫn chưa bao giờ cũ. 'Hải Nguyệt' chính là tấm gương phản chiếu nỗi lo âu và niềm hy vọng đó.

Cái kết của phim không phải là một 'happy ending' kiểu cổ tích, mà là một sự giải thoát và xác tín. Khi những giọt nước mắm đầu tiên sau bao gian truân chảy ra, đó là lúc Nguyệt chiến thắng. Chiến thắng không phải là sự giàu sang, mà là sự tiếp nối. Dòng chảy của nước mắm cũng chính là dòng chảy của huyết thống, của truyền thống chưa bao giờ đứt đoạn. 'Hải Nguyệt' xứng đáng được xem là một giáo khoa thư về cách làm phim tâm lý xã hội có chiều sâu. Nó không cần những kỹ xảo hào nhoáng, nó chinh phục khán giả bằng sự chân thực đến trần trụi và một tình yêu sâu sắc dành cho con người, cho mảnh đất miền Trung đầy nắng gió. Đối với tôi, Thành Nagi, mỗi lần xem lại 'Hải Nguyệt' là một lần được gột rửa tâm hồn bằng vị mặn mòi của biển cả và sự ấm áp của tình người.