Nghề Siêu Dễ

Để phân tích 'Nghề Siêu Dễ', ta không thể không đặt nó lên bàn cân với 'Extreme Job'. Trong bản gốc, cấu trúc hài hước dựa trên sự đối lập giữa sự yếu kém của một đội cảnh sát và sự thành công bất ngờ của quán gà rán. Khi sang đến Việt Nam, đạo diễn Võ Thanh Hòa và biên kịch đã có một quyết định táo bạo: Thay đổi toàn bộ lý lịch nhân vật. Thay vì một đội cảnh sát chính quy, chúng ta có một ông chú cảnh sát về hưu 'bao đồng' cùng một dàn 'bất hảo' xóm cầu. Đây là một bước đi thông minh. Nó làm giảm bớt tính kỷ luật sắt đá của nguyên tác để thay thế bằng sự phóng khoáng, có phần lộn xộn nhưng đầy tình người của văn hóa hẻm Sài Gòn. Sự chuyển hệ này giúp bộ phim gần gũi hơn với khán giả đại chúng, nơi những nhân vật như Thu 'hai ngón', Phú 'tạp hóa' hay Vinh 'thần bài' có thể tìm thấy sự đồng cảm tức thì. Tuy nhiên, cái giá phải trả chính là logic hành động. Khi những người thực hiện phi vụ không phải là những chuyên gia được đào tạo bài bản, các tình huống kịch tính đôi khi bị đẩy vào sự khiên cưỡng, đòi hỏi khán giả phải chấp nhận một mức độ 'phi lý hài hước' nhất định để câu chuyện có thể tiếp diễn.

Điểm sáng lớn nhất và cũng là 'linh hồn' của bộ phim chính là món Cơm tấm sườn bò nướng vị phở. Trong điện ảnh, ẩm thực thường đóng vai trò là chất xúc tác văn hóa. Nếu gà rán trong 'Extreme Job' là biểu tượng của văn hóa 'Chimaek' toàn cầu, thì cơm tấm và phở là hai di sản không thể chối bỏ của người Việt. Việc kết hợp chúng lại tạo ra một món ăn 'độc lạ' - một sự sáng tạo đầy tính mỉa mai. Nó đại diện cho chính bộ phim: Một khung sườn ngoại nhập (phim Hàn) được tẩm ướp bằng hương vị Việt. Phân đoạn mô tả quá trình chế biến món ăn được thực hiện với nhịp độ nhanh, màu sắc rực rỡ, kích thích thị giác tối đa, tạo nên hiệu ứng 'food-porn' hiệu quả. Nhưng sâu xa hơn, sự nổi tiếng bất ngờ của quán cơm chính là cái bẫy của sự thành công. Khi nhân vật Thái (Hứa Vĩ Văn) mải mê với việc kinh doanh, ông dần quên đi mục đích ban đầu là bắt tội phạm. Đây là một ẩn dụ sắc sảo cho sự tha hóa của mục đích trước những cám dỗ vật chất, một chủ đề luôn thời sự trong xã hội đương đại.

Điểm khác biệt nhân văn nhất của 'Nghề Siêu Dễ' so với bản gốc nằm ở sự gắn kết giữa các thành viên. Trong 'Extreme Job', họ là đồng nghiệp; trong 'Nghề Siêu Dễ', họ là những kẻ bên lề xã hội tìm thấy nhau. Một ông già cô đơn, một cô gái trộm cắp, một gã lông bông, một thanh niên khờ khạo... họ tạo thành một mô hình gia đình đa thế hệ điển hình của Việt Nam. Sự phát triển tâm lý của nhân vật Thu (Thu Trang) là một điểm cộng. Từ một kẻ chỉ biết tư lợi, cô tìm thấy giá trị của mình trong việc lao động lương thiện và sự quan tâm chân thành từ ông Thái. Bộ phim đã khéo léo lồng ghép thông điệp về sự hướng thiện: Ai cũng có quyền có một cơ hội thứ hai, và đôi khi, một quán cơm tấm bình dân lại có sức mạnh giáo hóa lớn hơn cả những trại cải tạo khô khan. Sự tương tác giữa các nhân vật (chemistry) chính là thỏi nam châm giữ chân khán giả, khiến những tiếng cười không bị trôi tuột đi mà vẫn đọng lại một chút dư vị của tình thân.

Về mặt kỹ thuật kể chuyện, 'Nghề Siêu Dễ' duy trì một nhịp điệu khá dồn dập trong hai hồi đầu nhưng có phần hụt hơi ở hồi cuối. Việc quá sa đà vào các mảng miếng hài hình thể và đối đáp đôi khi làm loãng đi tính nghiêm trọng của đường dây tội phạm do nhân vật Hoàng (Tiến Luật) cầm đầu. Phản diện trong phim được xây dựng theo lối 'caricature' – cường điệu hóa – khiến sự đe dọa không thực sự đáng sợ như mong đợi. Các tình huống điều tra đôi khi quá dễ dàng hoặc dựa quá nhiều vào sự tình cờ. Tuy nhiên, xét dưới góc độ một bộ phim giải trí thuần túy, sự lấn át của hài kịch là có thể hiểu được. Đạo diễn Võ Thanh Hòa hiểu rõ thị hiếu khán giả Việt: họ cần tiếng cười để giải tỏa trước khi cần một cốt truyện trinh thám hack não. Phim tận dụng tối đa kỹ thuật 'repetition' (lặp lại) trong hài hước, tạo ra những 'running gags' hiệu quả, tiêu biểu là sự xuất hiện của các khách hàng kỳ quặc tại quán cơm.

Nhìn rộng ra, 'Nghề Siêu Dễ' là một minh chứng cho sự trưởng thành của ngành công nghiệp điện ảnh Việt trong việc vận hành các dự án thương mại quy mô lớn. Phim có sự đầu tư bài bản về bối cảnh (con hẻm nhỏ được dựng lại cực kỳ chi tiết tại phim trường), dàn diễn viên ngôi sao có thực lực và chiến dịch truyền thông thông minh. Tuy nhiên, là một nhà phê bình, tôi vẫn kỳ vọng nhiều hơn vào sự đột phá trong tư duy sáng tạo thay vì chỉ dừng lại ở việc 'Việt hóa' thành công một kịch bản có sẵn. Chúng ta đang thấy một thế hệ đạo diễn 'thợ lành nghề' như Võ Thanh Hòa, người có thể đảm bảo một sản phẩm chỉn chu, sạch sẽ và ăn khách. Nhưng để điện ảnh Việt thực sự có tên trên bản đồ thế giới, chúng ta cần những 'Nghề Siêu Dễ' mang trong mình 100% kịch bản gốc với sức nặng tương đương. Dẫu vậy, không thể phủ nhận rằng, bộ phim đã làm rất tốt nhiệm vụ của mình: Mang đến một bữa tiệc điện ảnh đa hương vị, đủ mặn, ngọt, chua, cay cho khán giả trong nước.