Bố Già 2

Điểm chói lọi nhất của 'Bố Già II' chính là cấu trúc tự sự lồng ghép giữa quá khứ và hiện tại. Coppola và biên kịch Mario Puzo đã thực hiện một bước đi táo bạo: kể hai câu chuyện song song. Một bên là sự thăng tiến của Vito Corleone (Robert De Niro) tại New York những năm đầu thế kỷ 20, và một bên là sự suy tàn về mặt tinh thần của Michael Corleone (Al Pacino) vào cuối thập niên 50. Sự đan xen này không đơn thuần là để giải thích nguồn gốc, mà là một phép so sánh tương phản mang tính triết học sâu sắc. Vito xây dựng đế chế từ bàn tay trắng, từ nỗi đau mất gia đình ở Sicily, nhưng hành động của ông luôn hướng về sự bảo bọc và cộng đồng. Ngược lại, Michael, trong nỗ lực 'hợp pháp hóa' gia đình và mở rộng quyền lực sang Las Vegas và Cuba, lại vô tình (hoặc hữu ý) cắt đứt mọi sợi dây liên kết máu mủ. Mỗi khi bộ phim cắt từ ánh sáng vàng ấm áp của Little Italy đầu thế kỷ 20 sang vẻ lạnh lẽo, xám xịt của dinh thự Lake Tahoe, người xem cảm nhận được một sự mất mát vô hình. Vito giết người để bảo vệ gia đình; Michael giết người (thậm chí là người thân) để bảo vệ đế chế. Đó là sự khác biệt giữa một người xây tổ và một người xây ngục tù cho chính mình.

Phân đoạn về thời trẻ của Vito Corleone là một kiệt tác trong kiệt tác. Robert De Niro không bắt chước Marlon Brando; anh tái hiện lại linh hồn của nhân vật thông qua ánh mắt quan sát tỉ mỉ và sự điềm tĩnh đáng sợ. Chúng ta thấy một Vito nhập cư nghèo khổ, bị tước đoạt tất cả, nhưng vẫn giữ được sự nhạy bén và lòng nhân ái kỳ lạ. Cách ông tiêu diệt Don Fanucci không chỉ là một vụ ám sát, đó là một buổi lễ tế để ông bước lên ngôi vị 'Bố già' – người thực thi công lý khi hệ thống pháp luật của Mỹ ngó lơ những người nhập cư. Cảnh Vito đi trên mái nhà, hòa lẫn vào đám đông trong lễ hội, chờ đợi thời cơ, được dàn dựng với một sự chính xác tuyệt đối về nhịp điệu. Màu phim sepia của Gordon Willis biến New York những năm 1910 thành một ký ức vừa đẹp đẽ vừa khốc liệt. Ở đây, bạo lực mang tính chất kiến thiết. Nó tạo ra trật tự từ sự hỗn loạn. Nhưng bi kịch nằm ở chỗ, chính cái trật tự mà Vito dày công xây dựng lại là mầm mống cho sự cô độc tột cùng của con trai ông sau này.

Nếu Vito là biểu tượng của sự trỗi dậy, thì Michael là hiện thân của sự thối rữa từ bên trong. Al Pacino đã mang đến một trong những màn trình diễn xuất sắc nhất lịch sử điện ảnh. Trong phần II, Michael không còn là chàng thanh niên lý tưởng của phần I. Anh ta là một 'Prince of Darkness' đúng nghĩa. Đôi mắt của Michael trong phần này như hai hố đen sâu thẳm, không còn phản chiếu bất kỳ sự ấm áp nào. Sự bành trướng của Michael sang Cuba trong bối cảnh cuộc cách mạng đang sục sôi là một ẩn dụ cho sự tham vọng vô độ. Anh ta muốn kiểm soát tất cả: từ chính trị, kinh doanh đến cả suy nghĩ của những người xung quanh. Nhưng Michael càng cố gắng kiểm soát, mọi thứ càng tuột khỏi tầm tay. Mối quan hệ với Kay tan vỡ không phải vì sự phản bội thể xác, mà vì sự phản bội về niềm tin. Michael đã hứa gia đình sẽ trở nên hợp pháp trong 5 năm, nhưng sau 7 năm, anh ta chỉ mang về thêm máu và sự dối trá. Đỉnh điểm của sự suy đồi đạo đức chính là quyết định sát hại Fredo – người anh trai yếu đuối nhưng tội nghiệp. Với Michael, sự phản bội là một biến số phải được loại bỏ, ngay cả khi biến số đó là máu mủ. Khi Fredo gục xuống trên chiếc thuyền giữa hồ Tahoe tĩnh lặng, linh hồn của Michael cũng vĩnh viễn chết đi.

Coppola không chỉ làm phim về Mafia; ông làm phim về nước Mỹ. 'Bố Già II' mở rộng quy mô lên tầm vóc chính trị quốc gia. Các phiên điều trần tại Thượng viện, những thỏa thuận ngầm với các tập đoàn lớn tại Cuba, tất cả cho thấy Mafia chỉ là một hình ảnh phản chiếu của bộ máy quyền lực chính thống. Michael Corleone không khác gì những chính trị gia hay những ông trùm tư bản mà anh ta đối đầu; họ đều dùng chung một thứ ngôn ngữ: lợi ích và sự tàn nhẫn. Bộ phim bóc trần sự thật cay đắng về 'Giấc mơ Mỹ'. Vito đã đạt được nó thông qua sự cần cù và bạo lực có mục đích. Nhưng đến thế hệ của Michael, giấc mơ đó đã biến tướng thành một cơn ác mộng của sự tha hóa. Sự giàu sang tột đỉnh của gia đình Corleone ở Lake Tahoe – một pháo đài cô lập với hàng rào điện và lính gác – là minh chứng rõ nhất cho việc thành công về mặt vật chất đôi khi tỉ lệ thuận với sự phá sản về mặt tâm linh.

Phim kết thúc bằng một cú cắt cảnh thiên tài: Michael ngồi một mình trên chiếc ghế đá, già nua hơn tuổi thật, bao quanh bởi lá vàng rơi và sự im lặng rợn người. Sau đó là cảnh flashback về bữa tối gia đình khi Michael tuyên bố nhập ngũ. Đó là lúc gia đình còn đông đủ, Sonny còn sống, Fredo còn cười đùa. Sự tương phản giữa sự ấm áp của quá khứ và sự lạnh lẽo của hiện tại là một đòn chí mạng vào cảm xúc người xem. Michael đã thắng tất cả các kẻ thù: Hyman Roth chết, Frank Pentangeli tự sát, Fredo bị loại bỏ. Anh ta là người đàn ông quyền lực nhất, nhưng cũng là người đàn ông nghèo khổ nhất thế giới. Anh ta sở hữu đế chế, nhưng không còn ai để chia sẻ nó. Đó là bi kịch hoàn tất của một kẻ đã chọn 'quyền lực' thay vì 'con người'. 'Bố Già II' không kết thúc bằng một tiếng súng, mà bằng một hơi thở dài của sự cô độc.